Bosh sahifa/Resurslar/Gowning room qoʻllanmasi
Loyihalash qoʻllanmasi

Gowning room loyihalashtirish boʻyicha qoʻllanma — Oʻzbekiston farm-loyihalari arxitektorlari va QA xodimlari uchun

Farm- va biotex-ishlab chiqarishlarning kapital loyihalari arxitektorlari, HVAC muhandislari, QA mutaxassislari va rahbarlari uchun texnik qoʻllanma. Hujjat EU GMP Annex 1 (2022), ISO 14644-4/5, USP <1116> va WHO TRS 961 Annex 4 ga asoslanadi. TINMAN mebeli va Clean Room Systems katalogidagi sarflanadigan materiallarga bogʻlangan.

Chop etish yoki PDF sifatida saqlash — Ctrl + P

Kirish

Gowning room — bu operator ishlab chiqarish zonasiga kirishdan oldin «koʻcha» kiyimidan toʻliq cleanroom-YaHV toʻplamiga oʻtib kiyinadigan ketma-ket xonalar qatoridir. Aslida bu butun farm-loyihaning eng kam baholanadigan boʻgʻini: toʻgʻri rejalashtirilganda u — kontaminatsiyadan asosiy himoya chiziqlaridan biri, notoʻgʻri rejalashtirilganda — GMP-tekshiruvlarida kuzatishlarning tez-tez uchraydigan manbai. Arxitektura jihatidan bu sex uchun bor-yoʻgʻi 30–80 m², ammo aynan shu 30–80 m²da ishlab chiqarish barqaror rejimda havo sinflarini ushlab turadimi yoki yoʻqmi — shu yerda hal boʻladi.

Meʼyoriy hujjatlarda bu atamaning oʻzi turlicha ataladi: EU GMP Annex 1 (2022) «changing rooms» va «airlocks» atamalarini, ISO 14644-4 — «personnel airlock» (PAL), USP <1116> — «gowning area», WHO TRS 961 — «changing area» atamasini qoʻllaydi. Ularning barchasi bitta narsani — operator kamroq toza xonadan tozaroq xonaga oʻtib, kaskadli tarzda kiyinadigan zonani — tasvirlaydi. Ushbu hujjatda biz loyihalash amaliyotida eng aniq va tanilgan soʻz sifatida «gowning room» atamasini qoʻllaymiz va bu bilan bitta alohida xonani emas, balki kiyinish xonalarining butun ketma-ketligini nazarda tutamiz.

Annex 1 (2022)ning kiyinishga oid asosiy talablari quyidagicha. Shlyuzlar (airlocks) turli sinfdagi zonalarni jismonan ajratib turadi, zarracha va mikroorganizmlarning oʻtishini minimallashtiradi va filtrlangan havo bilan samarali shamollatiladi; shlyuzning «tinch holat»dagi oxirgi bosqichi u olib boradigan xona bilan bir xil sinfga ega boʻladi; qoʻl yuvish — faqat kiyinishning birinchi bosqichida (§4.12). Shlyuz eshiklari bir vaqtda ochilmaydi: A va B zonalariga kirish uchun blokirovka (interlock) kerak, C va D uchun — kamida vizual yoki ovozli signalizatsiya (§4.13). Kiyinish mos sinfdagi kiyinish xonalarida oʻtadi (§7.14). Ushbu talablarning har birini amaliy tekislikda — mebel va sarflanadigan materiallar katalogidan aniq raqamlar, oʻlchamlar, bosimlar va SKU bilan — koʻrib chiqamiz.

Hujjat loyihalash jarayoni mantiqida qurilgan: tartibga solish doiralaridan (1-boʻlim) tozalik kaskadi kontseptsiyasiga (2-boʻlim), soʻngra komponentlar boʻyicha rejalashtirishga (3–4), uskunalarga (5), HVACga (6), pardozga (7), oqimlarga (8), hujjatlarga (9) va odatiy xatolarga (10) oʻtadi. Har bir boʻlimdan keyin — TINMAN mebeli va sarflanadigan materiallar katalogidagi tegishli kategoriyalarga havolalar. Ushbu hujjatni yakuniy konstruktorlik toʻplami sifatida emas, balki User Requirement Specification (URS) va Conceptual Design Phase uchun boshlangʻich asos sifatida qabul qiling: real loyiha har doim ICH Q9 boʻyicha Quality Risk Management orqali individual asoslashni talab qiladi.

Hujjat quyidagilar uchun foydali:

  • Arxitektorlar va loyiha tashkilotlari — arxitektura va muhandislik yechimlarini GMP talablari bilan moslashtirish uchun;
  • HVAC muhandislari — kiyinish zonalari orasidagi havo almashinuvi va differensial bosimni hisoblash uchun;
  • QA / QC mutaxassislari — URSni kelishish, loyiha hujjatlarini baholash, DQ/IQga tayyorgarlik koʻrish uchun;
  • Ishlab chiqarish boshliqlari — SOP gowningni ishlab chiqish va xodimlar oqimini belgilash uchun;
  • Kapital loyihalar buyurtmachilari (bosh direktorlar, biznes egalari) — pudratchini tekshirish va «overspec» uchun ortiqcha toʻlovlardan yoki GMP-sertifikatini yoʻqotishga olib keladigan «underspec» hisobidan tejashdan qochish uchun.

Oʻzbekiston uchun qoʻshimcha kontekst. PF-137-sonli farmonga koʻra, 2026-yil 1-yanvardan milliy GMP sertifikati dori vositalarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish va РУ muddatini uzaytirish uchun talab qilinadi (п. 4(а)), 2027-yil 1-yanvardan — dori vositalariga muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirish uchun (п. 5(а)); istisnolar — п. 6da. Sertifikat milliy talablar boʻyicha beriladi, biroq yangi loyihani 2008-yilgi tahrir emas, balki darhol Annex 1 (2022) asosida qurish maqsadga muvofiq: montajdan keyin gowning roomni qayta loyihalash DQ bosqichidagi yechimdan qimmatga tushadi.

1. Normativ baza

Chertyojlarga oʻtishdan oldin tartibga solish perimetrini belgilab olish muhim. Oʻzbekistondagi loyiha uchun beshta hujjat qoʻllaniladi: EU GMP Annex 1 (2022), ISO 14644-4 (Design, construction and start-up), ISO 14644-5 (Operations), USP <1116> (Microbiological Control and Monitoring of Aseptic Processing Environments) va WHO TRS 961 Annex 4. GMP boʻyicha milliy talablarni alohida tekshiring (1.5-boʻlimga qarang).

1.1. EU GMP Annex 1 (2022) — gowning uchun asosiy bandlar

  • §4.12: shlyuzlar turli sinfdagi zonalarni jismonan ajratadi va filtrlangan havo bilan shamollatiladi. Xodimlar uchun shlyuzlar — ortib boruvchi tozalik bosqichlari (masalan, D → C → B); qoʻl yuvish faqat kiyinishning birinchi bosqichida joylashtiriladi, toʻgʻridan-toʻgʻri B zonasiga olib boradigan kiyinish xonasida emas. Shlyuzning «tinch holat»dagi oxirgi bosqichi u olib boradigan xona bilan bir xil sinfga ega — B zonasiga kirish uchun bu B sinfi. B zonasiga kirish va undan chiqish uchun alohida kiyinish xonalari maqsadga muvofiq.
  • §7.14: kiyinish mos sinfdagi kiyinish xonalarida oʻtadi; koʻcha kiyimi (ichki kiyimdan tashqari) va paypoqlar toʻgʻridan-toʻgʻri B va C zonalariga olib boradigan kiyinish xonalariga olib kirilmaydi; bu xonalarga kirishdan oldin fabrika kostyumi va paypoq kiyiladi.
  • §4.5–4.7: yuzalar silliq, oʻtkazmaydigan va shikastlanmagan, qiyin yetiladigan botiqliklarsiz boʻladi; materiallar yuvuvchi vositalar, dezinfektantlar va sporitsidlarning koʻp marta qoʻllanilishiga bardosh beradi. Shu sababli amalda gowning room mebeli — AISI 304/316 zanglamaydigan poʻlat yoki elektropolirovka qilingan metall, yogʻoch yoki laklangan yuzalar emas.
  • §7.10: kiyinish va qoʻl yuvish yozma protsedura boʻyicha bajariladi. Xona dizayni bu ketma-ketlikni jismonan qoʻllab-quvvatlashi kerak: «ifloslangan/toza tomon» ajratuvchi oʻrindiq, bir yoʻnalishli oqim, oʻtilgan zona orqali qaytmaslik. Annex 1 oʻrindiqlarni nomlab koʻrsatmaydi — bu keng tarqalgan muhandislik yechimi.
  • §4.13: shlyuz eshiklari bir vaqtda ochilmaydi. A va B zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun blokirovka (interlock) kerak; C va D zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun — kamida vizual va/yoki ovozli signalizatsiya.

1.2. ISO 14644-4 / 14644-5

ISO 14644-4 (Design, construction and start-up) texnik doiralarni belgilaydi: havo almashinuvini hisoblash, HEPA H13/H14 filtrlariga talablar, devor va pol materiallari, havo oqimi sxemalari. ISO 14644-5 (Operations) — bu operatsion qism: xodimlar kiyimiga talablar, gowning tartibi, garmentlarni almashtirish chastotasi, operatorning kirish va chiqishdagi vazifalari. Amalda gowning room loyiha hujjatlarida ikki standartga ham havola boʻlishi kerak: 14644-4 — arxitektura-qurilish yechimlari uchun, 14644-5 — SOP uchun.

1.3. USP <1116> — gowning verification

USP <1116> muhim amaliy qatlamni qoʻshadi: operatorlarning gowning boʻyicha qualification dasturi. Annex 1da bu §7.4da mustahkamlangan: A va B zonasi xodimlarining gowning protseduraga rioya qilishi ruxsat berishda baholash va yiliga kamida bir marta davriy qayta baholash — vizual va mikrobiologik (qoʻlqop barmoqlari, bilak, koʻkrak, kapyushon/niqob) — orqali tasdiqlanadi; natijalar gowning logga kiritiladi. Arxitektura jihatidan xulosa: gowning roomda kontakt plastinalar va log-jurnal uchun alohida kichik zona (taxminan 1.5 m²) boʻlishi kerak, aks holda protsedura «yoʻl-yoʻlakay» oʻtkaziladi va bu kontaminatsiya xavfi va CFU-maʼlumotlarining yoʻqolishiga olib keladi.

1.4. WHO TRS 961 Annex 4

WHO TRS 961 Annex 4 rivojlanayotgan bozorlar, shu jumladan nosteril ishlab chiqarishlar uchun «soddalashtirilgan» qarashni beradi. Gowning uchun asosiy tezislar: tozalik darajasi boʻyicha zonalarning aniq ajratilishi, pedal/tirsak boshqaruvli rakovinalarning mavjudligi, zarracha chiqarmaydigan qoʻl quritish vositalari (HEPA-quritgichlar yoki bir martalik cleanroom-sochiqlar), ishlatilgan kiyimni toza zonaga qaytarishni taqiqlash, ishlatilgan kir-choyi uchun alohida idishlar.

1.5. OʻzR milliy normativ bazasi bilan bogʻliqlik

PF-137-sonli farmon milliy GMP sertifikatini dori vositalarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish va РУ muddatini uzaytirish bilan (2026-yil 1-yanvardan, п. 4(а)) va dori vositalariga muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirish bilan (2027-yil 1-yanvardan, п. 5(а)) bogʻlaydi; istisnolar — п. 6da. Sertifikat milliy talablar boʻyicha beriladi (Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 18.09-dagi 788-sonli qarori); Oʻzbekistonda Annex 1 (2022)ni joriy qiladigan hujjatni biz topmadik. Agar loyiha yangi boʻlsa va eksportga yoki xorijiy tekshiruvlarga (EU GMP, WHO PQ) moʻljallangan boʻlsa — 2022-yilgi tahrirni darhol asos qilib oling: montajdan keyin poydevor, HVAC taqsimoti va eshik blokirovka tizimlarini qayta ishlash dastlabki loyihadan qimmatga tushadi.

Типичная ошибка: Annex 1ning eski tahriri (2008) boʻyicha loyihalash. MDH bozorida hamon 2010–2018-yillardagi loyiha shablonlari aylanib yuradi, ularda contamination control strategy (CCS)ga, A/B zonalari uchun alohida final gowning areaga va A/B zonalariga olib boradigan shlyuz eshiklarining blokirovkasiga talablar hisobga olinmagan. Chertyojlari 2022-yil oxirigacha berilgan har qanday loyiha 2022-yilgi tahrirga moslab majburiy qayta koʻrib chiqilishini talab qiladi.

2. «Tozalik kaskadi» kontseptsiyasi

Tozalik kaskadi — gowning room loyihalashtirishning asosiy printsipi: operator eng kam toza zonadan eng toza zonaga qarab harakatlanadi, har bir qadamda qoʻshimcha kiyim qatlamini kiyadi va oldingi darajaning kiyimini orqada qoldiradi. Bu printsip oddiy koʻrinadi, ammo aynan uning buzilishi — GMP-tekshiruvlarda jiddiy kuzatishlarning tez-tez uchraydigan sababi: xodimlar oʻtilgan zona orqali qaytadi, toza va ifloslangan kiyim bir shkafda saqlanadi, operator koʻcha kurtkasi osilgan joyning oʻzida kiyinadi.

2.1. Kaskad darajalari

Aseptik ishlab chiqarish uchun standart kaskad toʻrt darajadan iborat — tashqi muhitdan (CNC, controlled-but-not-classified) D, C, B orqali Agacha. Shunga mos ravishda gowning room toʻrt ketma-ket xonaga boʻlinadi:

  • 1-daraja (CNC → D): «ifloslangan» zona, koʻcha kiyimi va poyabzali uchun kiyinish xonasi. Bu yerda barcha koʻcha kiyimi, poyabzal va aksessuarlar yechiladi; asosiy cleanroom-kiyim (pastki qatlam) va cleanroom-poyabzal kiyiladi. Chiqish — D sinfidagi zonaga.
  • 2-daraja (D → C): oraliq zona, qoʻl yuvish, comprehensive coverall, qalpoqcha (bouffant), bahil kiyish; niqob — agar buni CCS talab qilsa (Annex 1 §7.13(iv)). Chiqish — C sinfidagi zonaga.
  • 3-daraja (C → B): steril gowning toʻplamini kiyish zonasi (steril kombinezon, niqobli kapyushon, steril qoʻlqoplar, steril bahillar). Chiqish — B zonasiga.
  • 4-daraja (B → A): yakuniy verifikatsiya, ikkinchi juft steril qoʻlqopni kiyish (double gloving), A zonasiga jismoniy toʻsiq (RABS / izolyator) orqali yoki laminar flowli final airlock orqali kirish.

Nosteril ishlab chiqarish (qattiq dori shakllari, suyuqliklar, malhamlar) uchun kaskad qisqaroq: CNCdan D orqali Cga — ikki kiyinish darajasi (kiyinish xonasi + oraliq zona). R&D va QC-laboratoriyalari uchun odatda «ifloslangan / toza tomon» ajratgichi bilan bitta kiyinish xonasi kifoya. Annex 1 A–D sinflarini steril ishlab chiqarish uchun belgilaydi (§4.4); C va D zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun u kamida vizual yoki ovozli signalizatsiyani talab qiladi, eshik blokirovkasi esa faqat A va B ga kirish uchun majburiy (§4.13).

2.2. «Kiyish → kirish → tekshirish → ishlash» printsipi

Gowning roomning har bir darajasida jarayon bir xil toʻrt bosqichli ritual boʻyicha tashkil etilishi kerak:

  1. Kiyish — operator oʻrindiqning «ifloslangan» tomonida yoki «before» zonasida turib, talab qilingan kiyim qatlamini kiyadi.
  2. Oʻtish — operator oʻrindiq orqali hatlab oʻtadi (yoki physical step-over barrier orqali oʻtadi), «ifloslangan» poyabzal qoplamalarini orqada qoldiradi.
  3. Tekshirish — operator koʻzguda kiyim va qoʻlqoplarning butligini tekshiradi, qoʻl dezinfektantidan foydalanadi (C/B/A zonalari uchun — steril 70% IPA), zarur boʻlsa jurnalda gowning-test oʻtkazadi.
  4. Kirish — operator interlock-eshik orqali keyingi zonaga oʻtadi.

Arxitektura jihatidan bu ritual uch oddiy qoida bilan qoʻllab-quvvatlanadi: (a) har bir gowning roomda ajratuvchi oʻrindiq bor, (b) toza tomonga chiqish qarshisida boʻy koʻzgusi bor, (v) «toza» tomonda qoʻl dezinfektanti dozatori bor. Agar shu elementlardan kamida bittasi boʻlmasa — operatorlar tezda «aylanma yoʻl» topib, SOPni buzgan holda ishlay boshlaydi.

2.3. Bosim kaskadi

Kiyim kaskadi bilan parallel ravishda differensial bosim kaskadi harakatlanadi: havo har doim tozaroq zonadan kamroq toza zonaga oqadi, hech qachon aksincha emas. Gowning room uchun bu shuni bildiradi: final gowningda (B zonasi) bosim oraliq zonadagiga (C) nisbatan yuqori, C zonasida esa kiyinish xonasidagiga (D) nisbatan yuqori. Qoʻshni zonalar orasidagi odatiy qadam — 10–15 Pa; 10 Pa dan kam ishonchli nazorat hisoblanmaydi (HVACning tabiiy tebranishlari gradientni «yeb qoʻyadi»), 20 Pa dan koʻp esa eshiklarni ochishda qiyinchilik va energiya sarfining ortishini keltirib chiqaradi. Batafsil — 6-boʻlimda.

3. Gowning room zonalashi

Bu boʻlim kaskadning toʻrtta zonasining har birini bosqichma-bosqich tasvirlaydi: unda nima roʻy beradi, qanday mebel kerak, maydonga qanday talablar qoʻyiladi va qaysi oqimlar taqiqlanadi. Oʻqishdan oldin sxemani koʻz oldingizga keltirish foydali: interlockli eshiklar bilan bir-biriga ulangan toʻrt toʻgʻri burchakli xona; ikki qoʻshni xona tutashgan joyda — ajratuvchi oʻrindiq; ulardan oxirgisining toza chiqishi ishlab chiqarish zonasiga olib boradi.

3.1. 1-zona — kiyinish xonasi (CNC → D)

Bu koʻchadan kirgandan keyingi birinchi xona. Bu yerda operator:

  • koʻcha poyabzalini yechib, uni shkafchaga qoldiradi;
  • koʻcha kiyimini (aseptika uchun SOPda nazarda tutilgan boʻlsa, ichki kiyimni ham) yechib, yopiq shkafga joylaydi;
  • asosiy cleanroom-ichki kiyimini (paxta yoki antistatik matodan tayyorlangan toʻplam, ishlab chiqarish kirxonasida muntazam yuviladigan) kiyadi;
  • paypoq va cleanroom-poyabzalini (antistatik xususiyatga ega yopiq sabo yoki botinka) kiyadi;
  • shaxsiy buyumlarini (telefon, soat, taqinchoqlar, kosmetika) qulfli individual shkafchaga qoldiradi.

Maydon: eng yuqori smenada operator uchun 0.8–1.2 m², xona uchun kamida 6 m² (5 operatorli kichik ishlab chiqarish uchun ham). Shkaflar ikki qatorda: «koʻcha» qatori (oʻrindiqdan oldin) va «cleanroom» qatori (oʻrindiqdan keyin). Oʻrindiq — uzunligi 1.5–2 m, metall, yopiq uchlari bilan, kengligi kamida 350 mm. Bu zonada odatda rakovina boʻlmaydi — qoʻl yuvish 2-zonaga oʻtkaziladi.

3.2. 2-zona — oraliq (D → C)

Bu yerda operator:

  • antibakterial sovun bilan qoʻl yuvadi (kontaktsiz yoki pedal boshqaruvli rakovina);
  • qoʻlini HEPA-quritgich yoki cleanroom-sochiq (bir martalik) bilan quritadi;
  • bouffant qalpoqcha va tibbiy niqob kiyadi;
  • C toifali coverall kiyadi (mahsulotga qarab steril yoki nosteril), zamoqni tepagacha yopadi;
  • steril yoki nosteril nitril qoʻlqop kiyadi;
  • cleanroom-poyabzali ustidan knee-high bahil kiyadi.

Maydon: operator uchun 1.0–1.5 m², xona uchun kamida 8 m². Majburiy toʻplam: 1–2 rakovina, suyuq sovun dozatori, qoʻl dezinfektanti dozatori, HEPA-quritgich yoki cleanroom-sochiq dispenseri, ajralgan «ifloslangan» va «toza» tomonli oʻrindiq, kiyim/qoʻlqop oʻramlari uchun ochiq tokchalar yoki stellajlar (polda emas!), pedal bilan ochiladigan ishlatilgan qoʻlqoplar uchun idish.

3.3. 3-zona — steril gowning (C → B)

Bu aseptik ishlab chiqarish uchun kritik xona. Bu yerda operator:

  • qoʻlqopli qoʻllarini steril 70%li izopropil spirti (IPA) bilan ishlov beradi;
  • steril yuzada gamma-steril toʻplamni (steril kombinezon, niqobli kapyushon, steril bahillar) ochadi;
  • kiyimning tashqi yuzasi bilan pol va oʻrindiqqa tegmasdan steril kombinezon kiyadi;
  • cleanroom-poyabzali ustidan steril knee-high bahil kiyadi;
  • koʻzgacha butun yuzni yopadigan integratsiyalangan niqobli steril kapyushon kiyadi;
  • kombinezon manjeti ustidan birinchi juft steril qoʻlqop kiyadi;
  • koʻzguda vizual oʻz-oʻzini tekshiradi, zarur boʻlsa — qualification uchun gowning verification (kontakt plastinalari) oʻtkazadi.

Maydon: operator uchun 1.5–2.0 m², xona uchun kamida 10 m². Zona B at rest sifatida tasniflangan boʻlishi kerak, yaʼni HVAC kiyinish paytida ham B sinfini taʼminlaydi (soatiga kamida 60 havo almashinuvi). Pol va devorlar — silliq, R≥50 mm radiusli burchaklar bilan. Oʻrindiq albatta metall, yoriqsiz, silliq yuzali boʻlishi kerak; yogʻoch yoki kompozit oʻrindiqlar yaroqsiz. Stepover-oʻrindiq qoʻllaniladi — operator avval «ifloslangan» tomonda oʻtiradi, bir bahilni kiyadi, oyoqni «toza» tomonga oʻtkazadi va hokazo.

3.4. 4-zona — final airlock (B → A)

Bu A zonasiga (aseptik quyish, liofilizatsiya, steril buyumlarni yigʻish) kirishdan oldingi oxirgi xona. Bu yerda operator:

  • birinchi juft qoʻlqopni steril 70% IPA bilan qayta dezinfeksiya qiladi;
  • A zonasidan chiqmasdan almashtirish imkoniyati uchun ikkinchi juft steril qoʻlqop kiyadi (double gloving);
  • kiyimning barcha elementlarining oʻtirishini, ochiq teri joylarining yoʻqligini, qoʻlqoplarning butligini tekshiradi;
  • interlock orqali A zonasiga kiradi.

RABS / izolyatorli ishlab chiqarishlar uchun 4-zona soddalashtirilishi yoki 3-zona bilan birlashtirilishi mumkin, chunki mahsulot bilan toʻgʻridan-toʻgʻri kontakt yoʻq. Open-RABS va, ayniqsa, ochiq aseptik quyish uchun 4-zona majburiy boʻlib, RABS / LAF bilan interfeysning oʻzida A sinfiga oʻtuvchi B at rest sinfini taʼminlashi kerak. Maydon — kamida 6 m², odatda smenaga 8–10 m².

Типичная ошибка: 1- va 2-zonalarni bitta xonada birlashtirish. Maydonni tejash uchun loyihachilar baʼzan kiyinish xonasi va oraliq zonani bitta xonada joylashtirib, ularni faqat oʻrindiq bilan ajratadi. Annex 1 §4.12 shlyuzlarning turli sinfdagi zonalarni jismonan ajratishini va qoʻl yuvishning faqat kiyinishning birinchi bosqichida boʻlishini talab qiladi; birlashtirilgan rejalashtirish bu ajratishni yoʻqqa chiqaradi. GMP-tekshiruvda bu jiddiy nomuvofiqlik sifatida baholanadi.

3.5. Nosteril ishlab chiqarish uchun xususiyatlar

Agar ishlab chiqarish faqat nosteril dori shakllarini (tabletkalar, kapsulalar, malhamlar, siroplar, umumiy maqsadli qattiq dori shakllari) chiqarsa, toʻliq 4-darajali kaskad sxemasi kerak emas. Ishchi rejalashtirish ikki kiyinish zonasidan iborat: kiyinish xonasi (CNC → D) va oraliq zona (D → C). Gowning uchun maydon 6–8 kishilik brigadali sex uchun 18–25 m²gacha qisqaradi. Ikki zonani ochiq teshik yoki bitta umumiy kiyinish xonasi bilan emas, balki eshik bilan ajratish — yaxshi amaliyot. Annex 1 A–D sinflarini steril ishlab chiqarish uchun belgilaydi (§4.4); C va D zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun u kamida vizual yoki ovozli signalizatsiyani talab qiladi, u yerda eshik blokirovkasi majburiy emas (§4.13).

Yuqori faol API (HPAPI, OEL <10 mkg/m³) bilan ishlaydigan qattiq dori shakllari ishlab chiqarishlari uchun gowning room qoʻshimcha murakkablashadi: dush va nafas oqimini chiqarish uchun maxsus tizimli de-gowning zonasi, ishlatilgan kiyim konteynerlari uchun alohida «ifloslangan» moddiy shlyuz, chiqarishda ikki bosqichli HEPA-filtratsiyali alohida HVAC-tizimi qoʻshiladi. Bu allaqachon ixtisoslashtirilgan loyihalash boʻlib, «odatiy» Annex 1 shablonlari uni qamrab olmaydi; ISPE Baseline Guide Vol. 1 (Containment Manufacturing)ga bogʻlanish kerak.

4. Oʻlchamlar va talablar

Oʻlchamlar — ortiqcha va kam toʻlashning eng koʻp uchraydigan zonasi. 6 operatorli brigada uchun 80 m²li «ortiqcha loyihalashtirilgan» gowning room optimal 35–40 m²ga nisbatan HVAC va tozalash boʻyicha 1.5–2 marta koʻp ekspluatatsiya xarajatini beradi. Xuddi shu brigada uchun 18 m²li «kam loyihalashtirilgan» gowning room izdiham, SOP buzilishi va hech qanday sarflanadigan materiallar bilan hal qilinmaydigan kontaminatsiyani keltirib chiqaradi. Bu boʻlim ishchi talablarni beradi.

4.1. Zonalar boʻyicha maydon

ZonaOperator uchun m²Minimal maydonPotolok balandligi
1. Kiyinish xonasi (CNC → D)0.8–1.26 m²2.7 m
2. Oraliq (D → C)1.0–1.58 m²2.7 m
3. Steril gowning (C → B)1.5–2.010 m²2.7–3.0 m
4. Final airlock (B → A)1.0–1.56 m²2.7–3.0 m

Hisob-kitob uchun eng yuqori smena — bir vaqtda kiyinishdan oʻtayotgan operatorlarning maksimal soni (odatda smena boshi, 15 daqiqalik oyna) olinadi. 8 operatorli brigada va vaqtincha oʻtkazib yuborish imkonsizligiga 30% zaxira bilan: gowning room ≈48 m² (8 × 1.5 × 4 zona = 48). 4 operatorli brigada uchun: 24 m². Agar bitta maydonchada turli sinfdagi bir necha ishlab chiqarish zonasi boʻlsa — gowningni har biri uchun alohida hisoblash kerak.

4.2. Mebel va muhandislik elementlarining oʻlchamlari

ElementOʻlchamTalab
Ajratuvchi oʻrindiquzunligi 1.5–2.0 m, balandligi 450 mm, kengligi 350–400 mmoperator uchun 0.5 m uzunlik
Koʻcha kiyimi uchun shkafkengligi 300–400 mm, chuqurligi 500 mm, balandligi 1800 mmoperator uchun 1 shkaf, qulfli
Cleanroom-kiyimi uchun stellajbalandligi 1700–1900 mm, chuqurligi 400–500 mm, tokchalari 350 mm10 operatorga kamida 4 m uzunlik
Rakovinakengligi 600 mm, chuqurligi 500 mm2-zonada 4–6 operatorga 1 rakovina
Boʻy koʻzgubalandligi ≥1700 mm, kengligi ≥600 mmhar bir zonada (2, 3, 4) 1 ta
Eshik teshigikengligi 900 mm, balandligi 2100 mm2-zonada materiallarni transfer qilish uchun ikki tavaqali
Pass-through shlyuzi800×800×800 mm (tashqi kamera)interlock + UV yoki H14
Oʻtish joyi kengligi≥1.2 mikki operator uchun; bitta operator uchun ≥0.8 m
Sticky mat660×1140 mm (odatiy) yoki 760×1500 mmD/C/B zonalarining har biriga kirishda 1 ta

4.3. Zonalar orasidagi differensial bosim

Zonalar chegarasiΔP (Pa)Nazorat
Koʻcha (CNC) → 1-zona (D)+10 ... +15devordagi manometr + alarm
1-zona (D) → 2-zona (C)+10 ... +15manometr + BMS-logirovka
2-zona (C) → 3-zona (B)+10 ... +15manometr + alarm + BMS
3-zona (B) → 4-zona / B → A+10 ... +15uzluksiz monitoring + alarm

Kumulyativ: koʻcha va A zonasi orasidagi farq +40...+60 Pa ni tashkil etadi. Bu barqaror bir yoʻnalishli oqim uchun yetarli, ammo eshiklarni ochishni qiyinlashtiradigan darajada emas. Barcha chegaralar mexanik dialli Magnehelic manometrlari yoki analoglari bilan jihozlanishi kerak; BMS-logirovkali raqamli variantlar — oʻrniga emas, qoʻshimcha sifatida. Har bir eshik yonidagi devorda — normal ΔP va alert/action limitlarni koʻrsatuvchi vizual sticker.

4.4. Havo almashinuvi va filtratsiya

ZonaHavo almashinuvi, ACHKiruvchi havo filtriRecovery time
1-zona (D)15–20F9 + H13≤20 daqiqa
2-zona (C)25–40F9 + H14≤15 daqiqa
3-zona (B)60–80F9 + H14≤10 daqiqa
4-zona (B)60–80F9 + H14≤7 daqiqa

4.5. Yoritilganlik (lux)

Gowning roomdagi yoritilganlik — koʻpincha unutiladigan, ammo gowning sifatiga bevosita taʼsir qiluvchi parametr:

  • 1-zona (kiyinish xonasi): pol darajasida 300–400 lux;
  • 2-zona (oraliq): 400–500 lux, rakovina yonida qoʻshimcha yoritish;
  • 3-zona (steril gowning): oʻrindiq va koʻzgu darajasida 500–750 lux;
  • 4-zona (final airlock): 500–750 lux;
  • Rang harorati: 4000–5000 K (neytral oq), rang uzatish CRI ≥80;
  • Yoritgichlar: osma shiftga oʻrnatiladigan, germetik IP65, tekis «cleanroom-flat» diffuzor.

5. Zonalar boʻyicha uskunalar chek-listi

Chek-list «zona — majburiy uskuna — sarflanadigan materiallar — katalogga havola» printsipi boʻyicha qurilgan. Bu zonalar uchun TINMAN mebeli va sarflanadigan materiallar Clean Room Systems katalogida mavjud; aniq pozitsiyaning mavjudligini tijorat taklifida aniqlashtiring.

5.1. 1-zona uskunalari (kiyinish xonasi)

Mebel

  • Step-over konstruksiyali metall oʻrindiqlar — TINMAN benches;
  • Qulfli koʻcha kiyimi shkafchalari — TINMAN cabinets yoki shtat locker-shkaflar;
  • Cleanroom-poyabzali uchun poyabzal qutili oʻrindiqlar — TINMAN CRB B (TINMAN benches);
  • Silliq ramkali devor koʻzgulari — TINMAN mirrors;
  • Ishlatilgan poyabzal va paypoqlar uchun savatlar (pedalli qopqoqli);
  • 2-zonaga kirishda 660×1140 mm Sticky mat — yopishqoq gilamchalar.

Sarflanadigan materiallar

  • Cleanroom-poyabzali sabo yoki yopiq botinkalar — cleanroom shoes;
  • Qayta ishlatiladigan asosiy kiyim (paxta toʻplamlari) — qayta ishlatiladigan cleanroom-kiyim;
  • Almashtiriladigan paypoqlar (bir martalik yoki ishlab chiqarishda yuviladigan);
  • Chiqishda qoʻl uchun antibakterial sovun (agar rakovinalar 1-zonada joylashgan boʻlsa);
  • Bir martalik cleanroom-sochiqlar yoki elektr HEPA-quritgich.

5.2. 2-zona uskunalari (oraliq, D → C)

Mebel

  • Pedal yoki avtomatik aralashtirgichli zanglamaydigan poʻlat rakovina — TINMAN sinks;
  • Step-over ajratuvchi oʻrindiq — «ifloslangan» / «toza» tomonli TINMAN benches;
  • Garment oʻramlari uchun ochiq stellaj — TINMAN shelves yoki TINMAN garment racks;
  • Kiyim va niqoblar zahirasi uchun yopiq shkaf — TINMAN cabinets;
  • Qoʻl dezinfektanti, sovun, losion dozatorlari — cleanroom dispensers;
  • Silliq ramkali boʻy koʻzgu;
  • Ishlatilgan kiyim / qoʻlqoplar uchun pedalli qopqoqli savat — TINMAN waste bins;
  • C zonasiga materiallarni transfer qilish uchun pass-through cabinet — TINMAN pass-through;
  • Kirishda 660×1140 mm Sticky mat.

Sarflanadigan materiallar

  • C toifali coverall (bir martalik yoki sterilizatsiya qilingan) — cleanroom garments;
  • Bouffant qalpoqchalar va mahkamlagichli tibbiy niqoblar;
  • Nitril qoʻlqoplar — himoya qoʻlqoplari;
  • Bir martalik yoki qayta ishlatiladigan knee-high bahillar;
  • Antibakterial sovun;
  • Qoʻl dezinfektanti (70% IPA yoki xlorgeksidin-IPA mix) — dezinfektantlar;
  • Qoʻl quritish uchun cleanroom-sochiqlar;
  • Maxsus operatsiyalar uchun himoya koʻzoynagi — cleanroom goggles.

5.3. 3-zona uskunalari (steril gowning, C → B)

Mebel

  • AISI 316L zanglamaydigan poʻladidan step-over oʻrindiq — TINMAN Pharma CRB;
  • Steril toʻplamlarni ochish uchun stol — TINMAN tables;
  • Garmentli steril paketlar uchun stellaj — radiusli burchakli TINMAN shelves;
  • Antimikrob qoplamali ramkali boʻy koʻzgu;
  • Devorlardagi steril 70% IPA dozatorlari — cleanroom dispensers;
  • Ishlatilgan paketlar uchun pedalli qopqoqli savat — TINMAN waste bins;
  • Gowning verification uchun stol (kontakt plastinalarini olish) — kompakt TINMAN table.

Sarflanadigan materiallar

  • Integratsiyalangan kapyushonli steril gamma-irradiated coverall — «sterile» toifali cleanroom garments;
  • Uzunligi ≥300 mm steril nitril qoʻlqoplar — steril qoʻlqoplar;
  • Steril knee-high bahillar;
  • Spreydagi steril 70% IPA (gamma-irradiated);
  • Sterile cleanroom-salfetkalar — cleanroom wipes;
  • Gowning verification uchun kontakt plastinalari (TSA + LTHTh).

5.4. 4-zona uskunalari (final airlock, B → A)

  • Minimal mebel toʻplami — ikkinchi juft qoʻlqop uchun zanglamaydigan poʻlatdan stol-tokcha;
  • Yakuniy oʻz-oʻzini tekshirish uchun koʻzgu;
  • Steril IPA dozatori;
  • «Open / locked» holat indikatorli va elektromagnit qulfli interlock-eshik;
  • A zonasiga UV-ishlov yoki H14-filtratsiyali pass-through shlyuzi — TINMAN pass-through;
  • Devordagi alarmli Magnehelic manometri.

Типичная ошибка: 3-zonada yangi steril toʻplamlar uchun yopiq shkaflar. Instinktiv yechim — steril paketlarni changdan shkafga «yashirish». Ammo shkaf ochilganda turbulent oqim shkaf ichidagi zarrachalarni B zonasiga olib chiqadi va havo sinfini buzadi. Toʻgʻri yechim — minimal maydonli ochiq stellajlar (tokcha-panel), har kungi partiya bilan muntazam toʻldirish.

5.5. Mebel va sarflanadigan materiallar birliklari sonini hisoblash

Uskunalarning asosiy hisobi eng yuqori smenaga qilinadi. C zonasida 8 operatorli va B zonasida 4 operatorli brigadaga ega odatiy sex uchun ishchi mebel toʻplami quyidagicha koʻrinadi:

  • 1-zona: koʻcha kiyimi uchun 8 shkaf + cleanroom-poyabzali uchun 8 shkaf + 2 ta 2 m oʻrindiq + 1 koʻzgu;
  • 2-zona: 1 rakovina + 2 oʻrindiq + 2 garments stellaji + 2 yopiq shkaf + 4 dozator + 1 pass-through + 2 waste bin;
  • 3-zona: 4 ta stepover-oʻrindiq + 1 ochish stoli + 2 steril stellaj + 2 koʻzgu + 4 IPA dozatori + 2 waste bin;
  • 4-zona: 1 stol + 2 koʻzgu + 2 IPA dozatori + 1 final pass-through.

Sarflanadigan materiallar boʻyicha — standart 5 kunlik 8 soatlik smena uchun operatorga yillik ehtiyoj: ~250 bir martalik coverall, ~750 juft nitril qoʻlqop, ~250 juft steril qoʻlqop (A/B zonalari uchun), ~500 qalpoqcha, ~500 niqob, ~10 litr steril 70% IPA, ~5 kg cleanroom-salfetka. Bu raqamlardan birinchi yil byudjeti uchun boshlangʻich hisob sifatida foydalanish mumkin; real ehtiyoj 3–6 oy ichida fakt boʻyicha aniqlashtiriladi.

6. HVAC va bosimni nazorat qilish

HVAC — bu butun gowning roomning «asab tizimi». Agar bosim kaskadi va havo almashinuvi notoʻgʻri loyihalashtirilgan boʻlsa, eng sifatli kiyim va sarflanadigan materiallar ham sinfni saqlab qololmaydi. Bu boʻlimda — ishchi sxemalar va hisob-kitoblar.

6.1. Bosim kaskadi: hisob-kitob va nazorat

Asosiy printsip: havo har doim eshik yoriqlari va sizish joylari orqali tozaroq zonadan kamroq toza zonaga oqishi kerak. Bu tozaroq zonaning chiqarishdan koʻra koʻproq kirish havosiga ega boʻlishini, kamroq toza zona uchun esa aksini talab qiladi. 4 zonali gowning room uchun hisob-kitob markaziy (eng toza) 4-zonadan periferik 1-zonaga qarab iterativ tarzda olib boriladi.

Kaskad qadami: qoʻshni zonalar orasida +10...+15 Pa. Barqaror bir yoʻnalishli oqim uchun kamida 10 Pa zarur: kamroq boʻlsa — HVACning tabiiy tebranishlari gradientni «yeb qoʻyadi», ayniqsa eshiklar ochilganda va qoʻshni tizimlar ishga tushganda. +20 Pa dan koʻp boʻlishi istalmagan: kombinezondagi operatorlar uchun eshiklarni ochish qiyinlashadi (hatto EN-standart eshiklar ham >100 N kuch talab qiladi), yoriqlarda sezilarli «hushtak» paydo boʻladi, energiya sarfi ortadi.

6.2. Kirish va chiqish panjaralarining joylashuvi

  • Kirish: H13/H14-filtrli kirish diffuzorlari shiftga, xona maydoni boʻyicha teng taqsimlangan holda oʻrnatiladi. Tavsiya etilgan qamrov — C/B zonalari uchun 2.5–3 m²ga 1 diffuzor va D zonalari uchun 4–5 m²ga 1 diffuzor.
  • Chiqish: chiqish panjaralari devorning pastki qismida (poldan 200–400 mm balandlikda), xonaning «uzunasiga» yuvilishini taʼminlash uchun kirish diffuzorlariga diagonal joylashtiriladi. Chiqishni eshik qarshisiga joylashtirmang — bu ochilganda girdobsimon harakat hosil qiladi.
  • Oʻtish havosi: zonalararo devorlarda sozlanadigan oʻtkazuvchanlikka ega oʻtish klapanlari (transfer grilles) nazarda tutiladi. Oʻtish maydoni tizim ishlayotganda belgilangan ΔPni taʼminlashi kerak.

6.3. HEPA-filtrlar

  • D zona: zonaning shiftida F9 (oldindan filtr) + H13 (EN 1822-1 boʻyicha ≥99,95% MPPS);
  • C/B zonalari: shiftda F9 + H14 (99.995% MPPS);
  • Final gowning (4-zona): har bir terminal diffuzorda H14, kamida 3 m²ga 1 ta;
  • Barcha H14-filtrlar IQ/OQ paytida va keyinchalik qayta kvalifikatsiya tarkibida integrity-testdan (DOP / PAO) oʻtadi: A va B sinfidagi xonalar uchun kamida 6 oyda bir marta, C va D uchun — 12 oyda bir marta (Annex 1 §4.32);
  • Filtrlarni almashtirish muddati: F9 — 6–12 oy, H13 — 24–36 oy, H14 — 36–60 oy (bosim farqi boʻyicha).

6.4. Eshiklardagi interlock

Shlyuz eshiklari bir vaqtda ochilmasligi kerak. A va B zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun Annex 1 blokirovkani (interlock) talab qiladi, C va D zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun — kamida vizual va/yoki ovozli signalizatsiyani (§4.13). Interlockni amalga oshirish:

  • Har bir shlyuzning ikkala eshigida elektromagnit qulflar;
  • Kontroller bir vaqtda ochilishni bloklaydi;
  • Ikkala tomondan «ochiq / yopiq / bloklangan» holatining yorugʻlik indikatsiyasi;
  • Favqulodda chiqish uchun avariya override-rejimi (pin-kod bilan himoyalangan);
  • Barcha ochilishlarning operatorga bogʻlab BMSda logirovkasi (RFID mavjud boʻlsa).

6.5. Harorat va namlik

Gowning roomning mikroiqlimi: harorat 18–22 °C (kombinezondagi operator uchun qulay), nisbiy namlik 30–55%. Juda quruq havo (<30%) garmentlarda statik toʻplanishga olib keladi, juda nam havo (>60%) — devorlar va filtrlarda bakteriya va qoʻziqorinlarning rivojlanishiga. C/B zonalari chegarasida alohida RH-datchik va BMS-alarmga bogʻlanish tavsiya etiladi.

Oʻzbekiston sharoitida yozda tashqi havo koʻpincha +35...+42 °C haroratda <15% nisbiy namlikka ega boʻladi, qishda esa — teskari manzara: 60–80% namlikda +1...+5 °C. Bu sozlanadigan baypasli va adiabatik yoki bugʻli namlagichli AHU orqali ikki bosqichli quritish/namlashni talab qiladi. Steril bugʻli namlagich — C/B zonalari uchun afzal tanlov; ultratovushli maishiy namlagichlar bioplyonka rivojlanishi xavfi tufayli yaroqsiz. AHUga filtrga biologik yukni kamaytirish uchun koʻpincha HEPAdan oldin 254 nm UV-seksiya oʻrnatiladi.

Recovery time (buzilishdan keyin sinfni tiklash vaqti) — OQda tekshiriladigan alohida parametr. ISO 14644-3 boʻyicha bu test ifloslanishi hosil qilingandan keyin zarracha konsentratsiyasi 100 marta kamayadigan vaqt. Annex 1 operatsiyalar tugagandan keyingi «clean-up» davri uchun moʻljal belgilaydi — «tinch holat» chegaralariga yetishgacha 20 daqiqadan kam (§4.29(iii)); alohida zonalar uchun maqsadli qiymatlar (4.4-boʻlimdagi jadvalga qarang) loyihalashtirish paytida belgilanadi. Agar recovery time maqsadli qiymatdan oshsa, bu ACH yetishmasligini yoki kirish-chiqish panjaralarining notoʻgʻri joylashganini bildiradi; koʻpincha aybdor — juda yuqorida (shiftda) joylashgan chiqish, bu pol yonida «turgʻun choʻntaklar» hosil qiladi.

7. Yoritish va pardoz

Gowning room pardozi — ikki vazifaning kombinatsiyasi: havo sinfini taʼminlash (silliq yuviladigan yuzalar, yoriqlarning yoʻqligi) va operatorning toʻgʻri xatti-harakatini qoʻllab-quvvatlash (yorugʻlik, rang, ergonomika).

7.1. Devorlar

  • Material: poʻlat yoki alyuminiyga kukunli qoplamali sendvich-panellar, yoki H1 sinfli (oziq-ovqat va farm-sanoati uchun) poliuretan-epoksid boʻyoqli gipsokarton;
  • Panel qalinligi: mineral paxta / PIR issiqlik izolyatori bilan 50–80 mm;
  • Choklar silikon germetik (PU-free) bilan yopishtirilgan, yoriq va choksiz;
  • Burchaklar: barcha devor-devor, devor-pol, devor-shift choklarida R≥50 mm radiusli elementlar;
  • Rang: mat oq / och kulrang, RAL 9010 / 7035 (ifloslanish yaxshi koʻrinadi);
  • Dezinfektantlarga chidamlilik: oʻz chemical-resistance testi bilan tekshiriladi (korxonaning asosiy dezinfektantlariga 24 soatlik taʼsir).

7.2. Pollar

  • Material: 3–5 mm epoksid polimer qoplamalar yoki termokavsharlangan PVC-list qoplamalar (Tarkett iQ Granit, Forbo Surestep);
  • Antistatik xususiyatlar: C/B zonalari uchun ESD <10⁹ Ω;
  • Choksiz bajarilish, radiusli plintus (galtel) R≥50 mm, devorga 100 mm kiritilgan;
  • Oqova nuqtalariga (nazarda tutilgan boʻlsa) 1–2% qiyalik;
  • Rang ochiq (tozalikni vizual nazorat qilish uchun), ammo oq emas (tez ifloslanadi).

7.3. Shift

  • Turi: Walk-on tizimli osma cleanroom-shift yoki integratsiyalangan sendvich-panellar;
  • Balandligi: 2700–3000 mm (3500 mm dan yuqori — overspec, 2700 mm dan past — torlik);
  • Shiftda joylashtiriladi: HEPA-diffuzorlar, IP65 yoritgichlar, ΔP / RH / T datchiklari, ovozli ogohlantirgichlar, sprinklerlar (mavjud boʻlsa);
  • Shift-devor choklari silikon yoki integral radiusli element bilan germetiklangan.

7.4. Yoritgichlar

  • Turi: tekis diffuzorli 600×600 mm yoki 300×1200 mm oʻrnatiladigan LED-panellar;
  • Himoya darajasi: IP65 (tozalashda chang va suv oqimidan himoya);
  • Rang harorati: 4000–5000 K, CRI ≥80;
  • Yoritgichlar cleanroom-qoʻllash uchun sertifikatlangan (ishlash paytida minimal pyrexotic zarracha chiqishi);
  • Avariya yoritgichi — LED-panellarga integratsiyalangan, 90 daqiqa avtonomiya.

7.5. Eshiklar

  • Material: AISI 304 zanglamaydigan poʻlat yoki kukunli qoplamali kompozit cleanroom-eshiklar;
  • Germetizatsiya: magnetic seal bilan perimetr boʻyicha muhrlagich;
  • Koʻrish oynasi: poldan 1500 mm balandlikda 400×500 mm triplex xavfsiz shisha;
  • Avtomatik dovodchik;
  • Dastak: yoriqsiz cleanroom-skoba dastak yoki push-plate.

8. Operatorlar va materiallar oqimi

Bir yoʻnalishli oqim (unidirectional flow) — tozalik kaskadi va bosim kaskadidan keyin gowning roomning uchinchi asosiy printsipi. Operator va materiallar zonalardan faqat bir yoʻnalishda oʻtishi kerak, kirish va chiqish esa jismonan ajratilgan.

8.1. Operatorlar oqimi

  • Smenaga kirish: koʻcha → 1-zona → 2-zona → 3-zona (ixtiyoriy → 4-zona) → ishlab chiqarish zonasi;
  • Smenadan chiqish: ishlab chiqarish zonasi → ishlatilgan garmentlar uchun alohida kiyinish xonasi (de-gowning) → maishiy zona;
  • De-gowning gowning bilan bir xil xonalardan foydalanmasligi kerak. Arxitektura jihatidan buni amalga oshirish qiyin boʻlsa ham, kichik ishlab chiqarishlarda «vaqtinchalik» ajratish qoʻllaniladi: ertalab gowning, kechqurun de-gowning, ular orasida — barcha yuzalarning majburiy sanitar ishlovi;
  • Tanaffuslar (tushlik): operator de-gowning orqali toʻliq chiqadi va gowning orqali qaytadan kiradi;
  • Oʻtilgan zona orqali qaytishni taqiqlash: agar operator kiyinish xonasida biror narsani unutib qoʻysa, u smena tugashini kutadi yoki pass-through dan foydalanadi.

8.2. Materiallar oqimi

  • Toza garmentlar: smena boshlanishidan oldin alohida moddiy shlyuz orqali (gowning room orqali emas) olib kirinadi, 2 / 3-zonadagi stellajlarga joylanadi;
  • Ishlatilgan garmentlar: smenadan keyin de-gowning roomda yopiq konteynerlarga yigʻiladi va alohida moddiy shlyuz orqali kirxonaga olib chiqiladi;
  • Sarflanadigan materiallar (qoʻlqoplar, niqoblar, IPA, salfetkalar): UV-ishlov yoki H14-filtratsiyali pass-through cabinet orqali;
  • Chiqindilar (ishlatilgan qoʻlqoplar, qogʻoz sochiqlar): pedalli qopqoqli germetik konteynerlarga yigʻiladi, alohida «ifloslangan» moddiy shlyuz orqali olib chiqiladi.

8.3. Pass-through cabinets

Pass-through (uzatish shkafi) — operator oʻtmasdan turli sinfdagi zonalar orasida materiallarni transfer qilish uchun majburiy element. Texnik talablar:

  • Qoʻsh interlock (ikkala eshik bir vaqtda ochilmaydi);
  • Ichki hajmi 0.3–0.6 m³ (odatiy) yoki yirik uskuna uchun koʻproq;
  • Opsiyalar: UV-lampa (254 nm, 1 m masofada ≥1500 µW/cm²), majburiy ≥30 ACH havo almashinuvli kiruvchi H14-filtr, silliq zanglamaydigan bajarilish;
  • Joylashuvi: qoʻshni zonaga olib boradigan eshik qarshisida emas (shamol oqimi hosil qiladi), balki devor yonida yon tomonda;
  • Ichkaridagi tokchalar qulay yuvish uchun olinadigan.

8.4. Erkak va ayol kirish joylarini ajratish

Bu 20+ kishilik brigadaga ega yirik ishlab chiqarishlar uchun ixtiyoriy, ammo tavsiya etiladigan dizayn. Mantiq: 1-zona (kiyinish xonasi) ayol va erkak variantlariga dublanadi, 2-zonadan boshlab — umumiy kaskad. Bu ijtimoiy noqulayliklarni olib tashlaydi, zip-up scrubs dan foydalanish imkonini beradi va butun gowning zanjirini dublashni talab qilmaydi. Minimal maqbul maydon — har bir kiyinish xonasi uchun 8 m².

9. GMP-tekshiruv uchun hujjatlar

GMP-tekshiruvda auditor birinchi navbatda uch hujjatni soʻraydi: bosimlar koʻrsatilgan zonalash chertyoji, sertifikatlari bilan uskunalar roʻyxati, SOP gowning. Agar ulardan kamida bittasi tayyor boʻlmasa yoki notoʻgʻri boʻlsa — bu benuqson arxitekturada ham jiddiy kuzatish hisoblanadi. Bu boʻlim — majburiy hujjatlar chek-listi.

9.1. Zonalash chertyoji

  • Gowning roomning barcha 4 zonasi chegaralari va ishlab chiqarish zonasiga bogʻlanishi koʻrsatilgan qavat rejasi
  • Har bir zona (D/C/B/A) uchun koʻrsatilgan havo sinflari, at rest / in operation belgisi bilan
  • Har bir zonalararo chegarada havo oqimi oʻqlari va differensial bosimlar (Pa)
  • HEPA-diffuzorlar, chiqish panjaralari, transfer grillesning joylashuvi
  • Barcha mebelning joylashuvi (oʻrindiqlar, shkaflar, rakovinalar, stellajlar, pass-through)
  • Har bir zonaga kirishdagi sticky matlarning joylashuvi
  • Operatorlar va materiallar oqimi oʻqlari
  • Xonalar, oʻtish joylari, eshik teshiklarining oʻlchamlari

9.2. Equipment list va sertifikatlar

  • Zonalar va yetkazib beruvchi SKUsiga bogʻlangan barcha mebel roʻyxati
  • Materiallar muvofiqlik sertifikatlari (AISI 316L / 304 zanglamaydigan poʻlat, H1 sinfli epoksid boʻyoq)
  • Integrity-test (DOP / PAO) protokollari bilan HEPA-filtr sertifikatlari
  • Magnehelic manometrlarining kalibrovka sertifikatlari
  • Interlockli eshiklar sertifikatlari (electrical safety va cleanroom-suitability bilan)
  • IP65 cleanroom-class yoritgichlar sertifikatlari
  • UV-samaradorligi tasdiqlangan pass-through cabinets boʻyicha hujjatlar (agar qoʻllanilsa)

9.3. SOP gowning

  • Kaskadning har bir darajasi (D/C/B/A) uchun alohida SOP
  • Foto / sxemalar bilan bosqichma-bosqich kiyinish ketma-ketligi (numbered steps)
  • Cheklovlar: zanjirlar, soatlar, makiyaj, uzun sochlar — nimani yechish, nima kapyushon ostida qolishi
  • Koʻzguda oʻz-oʻzini tekshirish protsedurasi
  • Kontakt vaqtlari koʻrsatilgan qoʻl yuvish va dezinfeksiya protsedurasi
  • C/B/A zonalarida qoʻlqoplarni qayta dezinfeksiya qilish protsedurasi
  • Smena va tanaffuslardan keyin de-gowning protsedurasi
  • Operatorlarning qualification dasturi (gowning verification)
  • Gowning buzilganda harakatlar (qoʻlqop yirtilishi, niqob tushib ketishi va h.k.)

9.4. CCS (Contamination Control Strategy) bilan bogʻliqlik

Annex 1 (2022) §2ga koʻra, har bir steril ishlab chiqarish risk-asoslash bilan kontaminatsiyaning oldini olish boʻyicha barcha choralarni tasvirlaydigan jonli CCS — Contamination Control Strategy hujjatiga ega boʻlishi kerak. CCSdagi gowning room boʻlimi quyidagilarni oʻz ichiga oladi: risklarni baholash (gowning operatsiyalari boʻyicha FMEA), tanlangan nazorat choralari, SOPga havolalar, EM (muhit monitoringi) dasturlari, KPI va ogohlantirish chegaralari. GMP-tekshiruvda CCS — bosh hujjat; chertyojlar va SOP — ilovalar.

Contamination Control Strategy va GMP-tekshiruvga tayyorgarlik haqida batafsil — kengaytirilgan 2027 GMP-tekshiruv chek-listimizda.

10. Loyihalashtirishdagi odatiy xatolar

Bu 10 xato ixtisoslashgan farm-tajribasisiz loyihalashtirilgan gowning room loyihalarida tez-tez uchraydi. Ularning koʻpchiligi tekshiruvda kuzatishlarga va IQ/OQ bosqichida qayta ishlashga olib keladi.

Типичная ошибка: 1. 1- va 2-zonalarni bitta xonada birlashtirish. Koʻcha kiyimi uchun kiyinish xonasi va oraliq zona faqat oʻrindiq bilan ajratilgan. Annex 1 §4.12 turli sinfdagi zonalarni shlyuzlar bilan jismonan ajratishni va qoʻl yuvishning faqat kiyinishning birinchi bosqichida boʻlishini talab qiladi — birlashtirilgan rejalashtirish bunga javob bermaydi.

Типичная ошибка: 2. «Ifloslangan / toza kiyim» boʻlinmasi boʻlmagan shkaflar. Koʻcha va cleanroom-kiyimi bitta shkafda saqlanadi yoki faqat tokcha bilan ajratiladi. Shkaf ichidagi havo muhiti aralashadi, kontaminatsiya koʻchib oʻtadi.

Типичная ошибка: 3. Rakovinalar 2-zonaga kirishdan juda uzoqda. Operator qoʻl yuvishdan oldin koʻplab yuzalarga tegishga ulguradi, bu SOPni buzadi. Rakovina 2-zonaga eshikdan ≤2 m masofada boʻlishi kerak.

Типичная ошибка: 4. Pass-through cabinet qoʻshni zonaga olib boradigan eshik qarshisida joylashgan. Eshik va pass-through bir vaqtda ochilganda turli sinfdagi zonalar orasida toʻgʻridan-toʻgʻri havo yoʻli hosil boʻladi.

Типичная ошибка: 5. Gowning roomda yogʻoch yoki DSP-mebel. Gʻadir-budur yuza zarrachalarni toʻplaydi va dezinfektantlarga bardosh bermaydi. Annex 1 silliq, oʻtkazmaydigan yuzalarni (§4.5) va koʻp marta tozalash, dezinfeksiya va sporitsidlarga bardosh beradigan materiallarni (§4.7) talab qiladi; amalda — zanglamaydigan poʻlat yoki elektropolirovka qilingan metall.

Типичная ошибка: 6. 3- va 4-zonalarda koʻzgularning yoʻqligi. Koʻzgusiz operatorga gowning boʻyicha oʻz-oʻzini tekshirish qiyin. Bu arzon texnik yechim boʻlib, kiyim nuqsonlarini oʻz vaqtida payqashga yordam beradi.

Типичная ошибка: 7. Notoʻgʻri bosim kaskadi: ΔP <10 Pa. HVACning tabiiy tebranishlari va qoʻshni tizimlarning ishga tushishi paytida gradient davriy ravishda teskari boʻladi, bu ifloslangan havoning teskari oqishiga olib keladi.

Типичная ошибка: 8. Radiusli geometriyasiz burchak elementlari. Devor, pol va shiftning toʻgʻri burchaklari chang toʻplaydi va tozalab boʻlmaydigan zonalar hosil qiladi. R≥50 mm radiusli galtellar — standart.

Типичная ошибка: 9. B zonalarida asossiz H13 HEPA-filtrlari. Filtr sinfini Annex 1 (2022) belgilamaydi; A/B zonalarida H14 — tarmoq amaliyoti. Filtr tanlovi loyihada asoslanadi va xonaning tasnifi va final filtrlarning integrity-testi (§4.32) bilan tasdiqlanadi.

Типичная ошибка: 10. A va B zonalariga olib boradigan shlyuz eshiklarida interlockning yoʻqligi. Annex 1 §4.13 A va B zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun blokirovkani talab qiladi (C va D uchun — kamida vizual yoki ovozli signalizatsiya). Byudjet loyihalarda uni koʻpincha «keyinroqqa» qoldiradi, ammo keyingi electrical wiring va BMS-integratsiyani qayta ishlash qimmatroqqa tushadi.

Qoʻshimcha «minalar» (bonus)

  • Sticky matlar bir xil, 660×1140 mm oʻlchamda sotib olingan: 1-zona uchun bu yetarli emas (yopishqoq yuza 50–80 marta oʻtishdan keyin tiqiladi), 760×1500 mm yoki smenada ikki marta almashtirish kerak.
  • Eshik dovodchilari sozlanmagan: 3-zona eshigi 3 soniyada yopiladi (talab — 5–8 s), operator toza holatda oʻtishga ulgurmaydi — oqim turbulentlashadi.
  • Yoritgichlar orasida 1.5 m masofa bilan oʻrnatilgan: operatordan tushadigan soyalar, ayniqsa koʻzgu zonasida, oʻz-oʻzini tekshirishga xalaqit beradi. Talab — 600×600 yoritgichlar orasida 0.8–1.2 m.
  • Ochiq turdagi chiqindi savatlari: eshik ochilganda havo harakati — ishlatilgan qoʻlqop / salfetkalardan bulut hosil boʻladi. Faqat qopqoqli pedalli.
  • UVsiz yoki tekshirilmagan UV-lampali pass-through: UV-ishlov faqat λ=254 nm va intensivlik ≥1500 µW/cm²da samarali. Koʻpincha maishiy 365 nm UV-LEDlar oʻrnatiladi — foydasiz.

Xulosa va kontaktlar

Yaxshi loyihalashtirilgan gowning room — bu 40–80 m² maydon, kaskadning 4 zonasi, qoʻshni zonalar orasida ΔP +10...+15 Pa, sinfga qarab 15 dan 80 ACHgacha havo almashinuvi, final diffuzorlarda HEPA H14, A/B zonalariga olib boradigan shlyuz eshiklarida interlock, radiusli burchakli silliq zanglamaydigan yuzalar, IP65 300–750 lux yoritish, operatorlar va materiallarning bir yoʻnalishli oqimi, tayyor chertyoj + equipment list + SOP gowning + CCS bilan bogʻliqlik. Ushbu talablarga rioya qilish gowning roomni ishlab chiqarishning «zaif boʻgʻini»dan «sifat tayanchi»ga aylantiradi.

Gowning roomning toʻgʻri kontseptsiyasi bilan boshlash birinchi tekshiruvdan keyingi qayta ishlashdan arzonroqqa tushadi va sertifikatga yoʻlni tezlashtiradi.

Asosiy xulosalar (one-page summary)

  • 4 zonali tozalik kaskadi: D → C → B → A. Har bir zona — alohida xona; A va B zonalariga olib boradigan shlyuz eshiklari — interlockli, C va D zonalariga olib boradigan shlyuzlar uchun — kamida vizual yoki ovozli signalizatsiya (§4.13).
  • Maydon: zonaga qarab operator uchun 0.8–2.0 m²; xona uchun kamida 6–10 m².
  • Qoʻshni zonalar orasida ΔP +10...+15 Pa; koʻchadan A zonasigacha kumulyativ +40...+60 Pa.
  • Havo almashinuvi: D — 15–20 ACH, C — 25–40, B — 60–80 ACH; C/B zonalarida H14-filtrlar.
  • Zonaga qarab 300–750 lux yoritish, IP65, CRI ≥80, 4000–5000 K.
  • Pardoz: AISI 304/316 zanglamaydigan poʻlat, epoksid pollar, R≥50 mm radiusli burchaklar, choksiz choklar.
  • Faqat operatorlar va materiallarning bir yoʻnalishli oqimi. De-gowning alohida xonalar orqali.
  • Hujjatlar: ΔP koʻrsatilgan zonalash chertyoji, sertifikatli equipment list, SOP gowning, CCS bilan bogʻliqlik.

Gowning room uchun mebel va sarflanadigan materiallarga KP soʻrash

TINMAN mebeli va sarflanadigan materiallarni tanlab beramiz va tijorat taklifini tayyorlaymiz.

Bogʻliq resurslar

Hujjat axborot xususiyatiga ega va tartibga soluvchi konsultatsiya yoki loyiha ishlarini almashtirmaydi. Aniq rejalashtirish va muhandislik yechimlari Quality Risk Management (ICH Q9) orqali individual asoslashni, DQ/IQ/OQ-validatsiyani va regulyator bilan kelishishni talab qiladi. Qaror qabul qilishdan oldin EU GMP Annex 1, ISO 14644-4/5, USP <1116>, WHO TRS va Oʻzbekiston Respublikasi normativ hujjatlarining amaldagi tahrirlarini tekshiring.

Yangilangan: 2026-yil may. © Clean Room Systems.

TelegramQoʻngʻiroqKPMini App