Bosh sahifa/Resurslar/Dezinfeksiya validatsiyasi
Texnik protokol

Toza xonalarda dezinfeksiya validatsiyasi — bosqichma-bosqich protokol

Cleanroom zonalarining tozalash va dezinfeksiya dasturiga javobgar QA-muhandislar, validatsiya mutaxassislari va ishlab chiqarish rahbarlari uchun amaliy texnik hujjat. EU GMP Annex 1 (2022-yilgi tahrir, §4.33–4.36), USP <1072> «Disinfectants and Antiseptics», USP <1116> «Microbiological Control and Monitoring of Aseptic Processing Environments», ISO 14698-1 va risklarni boshqarishga ICH Q9 (R1) yondashuvlariga asoslanadi.

Chop eting yoki PDF sifatida saqlang — Ctrl + P

Kirish

Toza xonadagi dezinfeksiya — maishiy maʼnodagi tozalash emas, balki mahsulotning kontaminatsiyadan xavfsizligi toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻliq boʻlgan validatsiya qilinadigan mikrobiologik jarayon. Regulyator endi «vositaning yetkazib beruvchidan sifat pasporti bor» degan iboraga qanoat qilmaydi: 2022-yil 22-avgustdagi EU GMP Annex 1 tahriri chiqishi bilan tozalash va dezinfeksiya dasturi Contamination Control Strategy (CCS)ga kiritilishi va har bir vosita, konsentratsiya va sirt uchun laboratoriya va in-situ sinovlari natijalari bilan tasdiqlanishi shart.

Bu hujjat — farm-korxona QA-jamoasi validatsiya paketini noldan qurish yoki mavjudidagi boʻshliqlarni yopish uchun foydalanishi mumkin boʻlgan bosqichma-bosqich protokol. U farmakopeya yoki aniq mahsulotlar boʻyicha rasmiy maslahatlashuvlarni oʻrnini bosmaydi, biroq GMP-inspektor koʻrishni kutadigan karkas, metodikalar, sonli acceptance criteria va hisobotlar tuzilishi namunasini beradi.

Hujjat kimga foydali:

  • QA / QC-muhandislar va mikrobiologlarga — suspension, carrier va in-use testlarini tayyorlash cheklisti va VMP/VP/VR tuzilishi sifatida;
  • validatsiya mutaxassislariga — toʻgʻri acceptance criteria va aniq EN-standartlarga bogʻlangan protokollar yozish uchun;
  • ishlab chiqarish boshliqlariga — nega «dushanba IPA, payshanba gipoxlorit» endi oʻtmasligini tushunish uchun;
  • korxona direktorlari va egalariga — GMP-tekshiruv paytigacha qanday hujjatlar paketi va sarflanadigan materiallar mavjud boʻlishi kerakligining xaritasi sifatida.

Oʻzbekiston konteksti. PF-137-son farmoniga koʻra 2026-yil 1-yanvardan boshlab dori vositalarini davlat roʻyxatidan oʻtkazish va RUni uzaytirish uchun milliy GMP sertifikati talab qilinadi (4(a)-band), 2027-yil 1-yanvardan boshlab — dori vositalariga muvofiqlik sertifikatini rasmiylashtirish uchun (5(a)-band); istisnolar — 6-band. Oʻzbekistonning PIC/Sga arizasi 2025-yil 17-dekabrda topshirilgan va 2026-yil 15-yanvarda toʻliq deb topilgan; kirish muddatlari aniqlanmagan. Koʻp uchraydigan muammo — dezinfeksiya dasturi faqat tozalash jadvali shaklida mavjud: log-kamayish tasdiqlanmagan, real sirtlarda carrier-test oʻtkazilmagan, sporitsid haqiqatda qoʻllanilmagan.

Keyingi qismda hujjat quyidagicha tuzilgan: 1-bob — meʼyoriy baza va regulyator aynan qaysi bandlarni tekshiradi; 2-bob — validatsiya obyekti (aynan nimani tasdiqlaymiz); 3-bob — ATCC-raqamlari bilan standart test-shtammlar toʻplami; 4-bob — metodlar va acceptance criteria bilan validatsiyaning besh bosqichi; 5- va 6-boblar — vositalarni sporitsid bilan almashtirish sxemasi va hujjatlar paketi; 7-bob — auditorlarning eng koʻp uchraydigan findings'i; 8-bob — ularsiz validatsiyani jismonan bajarib boʻlmaydigan sarflanadigan materiallar roʻyxati.

1. Meʼyoriy baza

Farm-ishlab chiqarishda dezinfeksiya dasturi bir nechta meʼyoriy qatlamlar kesishmasida joylashadi. Quyida — QA-jamoasi soʻzma-soʻz bilishi kerak boʻlgan hujjatlarning minimal toʻplami (va korxonaning controlled-papkasida ularning dolzarb tahrirlari boʻlishi kerak).

EU GMP Annex 1 (2022) — asosiy bandlar

4-boʻlim (Premises; dezinfeksiya — §4.33–4.36) va 9-boʻlim (Environmental & process monitoring) har qanday GMP-tekshiruv asoslanadigan talablarni oʻz ichiga oladi:

  • §4.33–4.36 — tozalash va dezinfeksiya dasturi hujjatlashtirilgan, zona florasi bilimiga asoslangan, muntazam qayta koʻrib chiqilishi va barcha cleanroom-zonalar va jihozlarni qamrab olishi kerak.
  • §4.33 — muntazam monitoring dastur ishlayotganini tasdiqlashi va floradagi oʻzgarishlarni, shu jumladan joriy rejimga chidamli organizmlarni aniqlashi kerak; A zonasida — havoning uzluksiz mikrobiologik monitoringi, B uchun — risklarni baholash asosida (§9.24).
  • §4.33 — turli taʼsir mexanizmiga ega bir nechta dezinfektant turi va sporitsidni davriy qoʻllash; chastota CCSda asoslanadi. §4.34 — dezinfeksiya jarayoni validatsiya qilinadi: real qoʻllash usulida va sirtlarning real materiallarida samaradorlik, tayyorlangan eritmalarning yaroqlilik muddati.
  • §4.35 — ishchi eritmalar toʻgʻri saqlanishi kerak, suyultirilgandan keyin foydalanish muddati koʻrsatilgan holda; A/B zonalari uchun steril eritmalar.
  • §7.3 — operator vositalarni qoʻllash uchun oʻqitilgan va malakali boʻlishi shart; A/B zonalarida — harakatlar ketma-ketligi va kontakt vaqti qayd etilgan aniq SOP.

USP <1072> — Disinfectants and Antiseptics

USP <1072> bobi — validatsiya formatini aslida belgilaydigan farmakopeya hujjati. U sinovlarning uch darajasini (suspension test, surface/carrier test, in-use test), neytralizatorga qoʻyiladigan talablarni, test-shtammlarni tanlash va «environmental isolates» — aynan korxonaning EMidan ajratilgan real izolyatlardan foydalanishni toʻgʻridan-toʻgʻri tasvirlaydi.

USP <1072>ning asosiy urgʻulari: (a) validatsiya ham laboratoriya, ham foydalanish bosqichini oʻz ichiga olishi kerak; (b) sirtni oldindan tozalamasdan vositalarni qoʻllash valid dezinfeksiya hisoblanmaydi; (v) rotatsiya — ayniqsa spor yuklamasi yuqori zonalarda mikroorganizmlarning moslashishini oldini olish uchun umumiy qabul qilingan amaliyot.

USP <1116> — Microbiological Control

USP <1116> trend-tahlil metodologiyasini tasvirlaydi. Ø55 mm kontakt plastinalari uchun chegaralarni Annex 1 (2022), 6-jadval belgilaydi: A sinfi — oʻsish yoʻq, B — 5 KOE, C — 25 KOE, D — 50 KOE. USP <1116>da dezinfeksiya validatsiyasi umumiy nazorat tizimining bir qismi sifatida qaraladi; EMdagi muvaffaqiyatsizliklar — dasturni qayta koʻrib chiqish uchun trigger.

ISO 14698-1

ISO 14698-1 standarti biokontaminatsiya nazorati, havo, sirt va personaldan namuna olish, risklarni baholash metodologiyasini tasvirlaydi. Dezinfeksiya validatsiyasi kontekstida u carrier-testlar uchun vositalar, swab-olish metodikasi, recovery rate hisob-kitobini beradi.

ICH Q9 (R1) — Quality Risk Management

ICH Q9 — metodologik fundament. Har qanday validatsiya qarori (qaysi shtammlarni tanlash, qaysi sirtlarni test qilish, qancha tez-tez qayta attestatsiyadan oʻtkazish) risk assessment orqali asoslangan boʻlishi kerak. Amalda — «zona × sirt × vosita × potensial finding × nazorat chorasi» FMEA-jadvali Validation Master Planga ilova qilinadi va kamida yiliga bir marta yangilanadi.

EN-standartlar oilasi

Dezinfektantlar samaradorligini test qilishning aniq metodikalari Yevropa EN-standartlari oilasida tasvirlangan. Ularni nomlari boʻyicha bilish va farmatsevtik qoʻllashga mos keladiganlarini aynan qoʻllash kerak:

  • EN 1040 — bazaviy bakteritsid faollik (suspension test, minimal talablar);
  • EN 1275 — bazaviy fungitsid faollik;
  • EN 1276 — bakteriyalar uchun quantitative suspension test, qoʻllash sohasi — oziq-ovqat, sanoat, maishiy va institutional (GMP-qoʻllash uchun moʻljal);
  • EN 1650 — xamirturush va zamburugʻlar uchun quantitative suspension test;
  • EN 13697 — quantitative non-porous surface test (gʻovaksiz sirtlarda carrier-test — cleanroom uchun asosiy standart);
  • EN 13727 — tibbiyot sohasi uchun bacterial test; asbob va jihozlar bilan kontaktda GMP-validatsiya uchun referens sifatida ishlatiladi;
  • EN 13624 — tibbiyot sohasi uchun fungicidal test;
  • EN 14347 — basic sporicidal activity (sporitsidlarni test qilish uchun baza);
  • EN 17126 — quantitative sporicidal test, kengaytirilgan (sporitsid boʻyicha Validation Protocolda unga havola qilish lozim).

Типичная находка: Validatsiya hisobotlarida koʻpincha faqat EN 1040 yoki EN 1275ga havola uchraydi — bular bazaviy testlar, GMP-qoʻllash uchun yetarli emas. Inspektor qonuniy ravishda sonli acceptance criteria bilan quantitative-testlarni (EN 1276 / 13697 / 13727 / 17126) talab qiladi.

2. Nimani validatsiya qilish kerak

Keng tarqalgan xato — dezinfeksiya validatsiyasini vosita «bakteriyalarni oʻldiradi»ligini tasdiqlash deb hisoblash. Validatsiya obyekti ancha kengroq va oltita oʻzaro bogʻliq jihatni qamrab oladi.

2.1 Har bir dezinfektantning samaradorligi

Ikki daraja bilan tasdiqlanadi: in vitro (standart shtammlar va environmental isolateslarga qarshi suspension test) va in situ (sirtlarning real materiallaridan kuponlarda carrier-test va ishlayotgan jihozlarda in-use-test). Ikki daraja boʻlmasa, vositaning korxona shartlarida samarali ekanligini aytib boʻlmaydi — laboratoriya natijasi sirtning real geometriyasini, haroratni, namlikni, qoldiq organik ifloslanishlarni hisobga olmaydi.

2.2 Kontakt vaqti

Har bir «vosita × sirt» juftligi uchun maqsadli log-kamayishga erishiladigan minimal kontakt vaqti aniqlanadi. Ishlab chiqaruvchi odatiy qiymatlarni koʻrsatadi (masalan, IPA 70% — shishada S. aureusga qarshi 30 sek), biroq ular korxona shartlari uchun tasdiqlanishi yoki toʻgʻrilanishi kerak. Koʻpincha mat epoksid boʻyoqda haqiqiy kontakt vaqti zanglamaydigan poʻlatga qaraganda 2–3 marta uzunroq boʻladi.

2.3 Sirtlar bilan moslik

Moslikni baholash talab qilinadigan odatiy materiallar roʻyxati:

  • zanglamaydigan poʻlat 304/316L — devorlar, stollar, A/B sinfi jihozlari;
  • epoksid qoplama — C/D zonalari pollari va devorlarining bir qismi;
  • polikarbonat — izolyatorlar va RABS oynalari;
  • PVX-linoleum — D zonasi va ombor xonalaridagi pol;
  • shisha — illyuminatorlar, mikroskop sirtlari;
  • silikon/EPDM — jihozlarning germetiklagichlari;
  • HPL/Trespa — C/D sinfi mebeli.

Moslik ikkita baholash orqali tasdiqlanadi: vizual (koʻp marta qoʻllashdan keyin korroziya, xiralashish, rang yoki struktura yoʻqotilishining yoʻqligi) va funksional (hoʻllanish, adgeziya, germetiklagich mustahkamligi yoʻqotilishining yoʻqligi). Standart protokol — belgilangan kontakt vaqti bilan kuponlarda qoʻllashning 100 sikli; metallar uchun ASTM G31 boʻyicha tezlashtirishga yoʻl qoʻyiladi.

2.4 Bir nechta vosita va davriy sporitsid (§4.33)

Annex 1 §4.33 bakteriya va zamburugʻlarga qarshi birgalikda qoʻllanilishi samarali boʻlishi uchun turli taʼsir mexanizmiga ega bir nechta dezinfektant turini va sporitsidni davriy qoʻllashni talab qiladi; Annex 1 matnida «rotation» soʻzi yoʻq, u chastotani belgilamaydi. Vositalarni almashtirish (rotatsiya) — bu talabni bajarishning keng tarqalgan usuli, masalan: vosita A (keng spektrli bakteritsid) → vosita B (boshqa mexanizmli bakteritsid) + CCSda asoslangan chastotadagi sporitsid. Almashtirish sxemasining oʻzi (intervals, triggers) alohida tizim sifatida validatsiya qilinadi: almashtirish EM-koʻrsatkichlarining alert/action limitsdan chiqishiga olib kelmasligi tasdiqlanadi.

Har bir vosita boʻyicha yillik hajm zona maydoni va ishlov berish chastotasidan hisoblanadi — dezinfeksiya vositalari sarfi kalkulyatori ehtiyojni siz belgilagan chastotada bazaviy vosita, IPA va sporitsidga ajratib beradi.

2.5 Real sharoitlarda qoʻllash (qualification of cleaning workers)

Har qanday sifatli dezinfektant oʻqitilmagan operator qoʻlida foydasiz. Annex 1 §7.3ga koʻra, cleanroomni tozalash va dezinfeksiya qiluvchi har bir xodim nazariy taʼlim (mikrobiologiya, SOP, kontakt vaqti, harakat sxemasi) va amaliy malakadan oʻtishi shart: oldin va keyin EM natijalari qayd etilgan operatsion testlar. Tavsiya etilgan minimum — QA nazorati ostida ketma-ket uchta muvaffaqiyatli smena, shundan keyin operator malakali xodimlar roʻyxatiga kiritiladi.

2.6 Dezinfeksiyadan keyin qoldiqlarning yoʻqligi

Faol modda qoʻllanilgandan keyin (ayniqsa vodorod peroksidi va peroksisirka kislotasi, kvatarner ammoniy birikmalari, gipoxlorit asosidagi sporitsidlar) sirtlarda mahsulot yoki jihoz materiallari bilan oʻzaro taʼsir qilishi mumkin boʻlgan qoldiqlar qolishi mumkin. Validatsiya steril WFI yoki 70% IPA bilan yakuniy chayish (rinse step) zarurligini baholashni, qoldiq faollikni oʻlchashni (ATP-metriya, kondaktometriya, faol moddaga xos testlar) va qoldiqlarning ruxsat etilgan darajalarini aniqlashni oʻz ichiga oladi.

3. Test mikroorganizmlar — standart toʻplam

Test-shtammlarni tanlash — asosiy metodologik tanlov. Vazifa — cleanroom muhitida haqiqatda uchraydigan mikroorganizmlarning asosiy toifalarini qamrab olish: gram-musbat va gram-manfiy bakteriyalar, spora hosil qiluvchilar, xamirturush va zamburugʻlar. Qoʻshimcha ravishda «environmental isolates» — konkret korxonaning oxirgi 6–12 oylik EMida topilgan real izolyatlar test qilinadi. Ularni qoʻshishni USP <1072> tavsiya qiladi: vosita ishlab chiqarishda aynan uchraydigan florasiga qarshi samarali boʻlishi kerak.

MikroorganizmATCC / ekvivalentKategoriyaNima uchun
Staphylococcus aureusATCC 6538Gram(+) bakteriyaUSP/EN bazaviy shtammi, operator teri florasi
Pseudomonas aeruginosaATCC 9027Gram(–) bakteriyaNam zonalar, bioplyonkalar, suv tizimlari
Escherichia coliATCC 8739Gram(–) bakteriyaKeng spektr uchun qoʻshimcha shtamm
Bacillus subtilis sporesATCC 6633Spora hosil qiluvchi bakteriyaBazaviy sporicidal challenge
Geobacillus stearothermophilus sporesATCC 7953Issiqlikka chidamli sporalarKengaytirilgan sporitsid test
Candida albicansATCC 10231XamirturushAntifungal test, USP-standart
Aspergillus brasiliensisATCC 16404Mogʻor zamburugʻiUSP/EP standarti, A. niger oʻrnini bosuvchi
Environmental isolates(oʻziniki)Lokal floraKorxonaning haqiqiy kontaminatsiyasiga moslashtirish

Environmental isolateslarni tanlash

Oxirgi 12 oylik umumiy EM-jurnalidan quyidagi mezonlardan kamida biriga javob beradigan izolyatlar tanlanadi: (a) bir xil zonada ≥3 marta qayta aniqlanishi; (b) A/B zonalarida istalgan tashuvchida aniqlanishi; (v) action limitdan oshib ketishi; (g) MALDI-TOF yoki 16S rRNA usuli bilan tur darajasigacha (genus + species) identifikatsiya qilinishi. Har bir izolyat –80 °Cda kriprotektor bilan 0,5 ml ampulalarda kriokonservatsiya qilinadi; ishchi ampulalar boshlangʻichdan koʻpi bilan 5 passajdan keyin olinadi.

Inokulyatlarni tayyorlash

Suspension test uchun standart inokulyatsiya — yangi sutkalik kultura (TSAda 16–24 soat, xamirturush va zamburugʻlar uchun — SDAda), 0,1% peptonli fosfat-bufer eritmasida maqsadli 10⁷–10⁸ KOE/ml konsentratsiyagacha yuvilgan (10 marta suyultirish va TSAga ekib sanash usuli bilan nazorat qilinadi). Spora suspenziyasi vegetativ hujayralarni inaktivatsiya qilish uchun 80 °C × 10 daqiqa termik ishlov berilgan spora zaxira kulturasidan (2–8 °Cda ≤6 oy saqlanadi) tayyorlanadi. Titrni tasdiqlash — har bir test hisobotiga majburiy ilova.

4. Bosqichma-bosqich validatsiya protokoli

Toʻliq validatsiya besh ketma-ket bosqichdan iborat. Har biri javobgar mikrobiolog va QA-rahbari imzolaydigan hisobot bilan tugaydi; oldingi bosqich natijalari keyingisi uchun kirish hisoblanadi.

1-bosqich — Pre-validation (rejalashtirish)

Bosqich maqsadi — boshlangʻich maʼlumotlarni toʻplash, risklarni baholash va strategiyani tasdiqlash. Toʻliq pre-validationsiz keyingi qadamlar rasmiy mashqga aylanadi.

  • ICH Q9 (R1) boʻyicha «zona × sirt × faol modda × shtamm × ehtimollik × ogʻirlik × aniqlanuvchanlik» matritsasi bilan Risk assessment (FMEA).
  • Zona (A/B/C/D) va qoʻllash maydoniga bogʻlangan maqsadli sirtlar va materiallar roʻyxati.
  • Faol moddaning haqiqiy konsentratsiyasi, yetkazib beruvchisi, batch-raqamlari, suyultirilgandan keyingi yaroqlilik muddati koʻrsatilgan qoʻllaniladigan dezinfektantlar roʻyxati.
  • Microbial flora baseline — recurring isolates, aniqlanish chastotasi, zona koʻrsatilgan oxirgi 6–12 oylik EM xulosasi.
  • Yetkazib beruvchidan mavjud maʼlumotlar inventarizatsiyasi (dezinfektant ishlab chiqaruvchisining suspension test report, EN-sertifikatlari, MSDS).
  • Hajm, javobgarlar, muddatlar, byudjet tasvirlangan tasdiqlangan Validation Master Plan (VMP).
  • Dezinfektant yetkazib beruvchisi bilan Quality Agreement — majburiy shart.

Типичная находка: Koʻpincha FMEA «natijalarga moslab» keyinroq yoziladi. Toʻgʻri yondashuv — risk assessment testlar boshlanishidan oldin sanalanadi va shtammlar va sirtlarni tanlash uchun ishlatiladi; reja va haqiqiy testlar orasidagi har qanday farq Change Controlda qayd etiladi.

2-bosqich — Suspension test (in vitro)

Metodik baza — EN 1276 (bakteriyalar), EN 1650 (xamirturush va zamburugʻlar), EN 13727 (tibbiyot sohasi) va EN 17126 (sporicidal). Maqsad — standart sharoitlarda vositaning environmental isolateslarni majburiy kiritgan holda standart shtammlar toʻplamiga (3-boʻlim) qarshi eʼlon qilingan faolligini tasdiqlash.

Bazaviy metodika (EN 1276): 1 ml test-mikroorganizm suspenziyasiga (10⁷–10⁸ KOE/ml) 1 ml interferens (clean conditions uchun BSA 0,3% yoki dirty conditions uchun BSA 3% + xamirturush ekstrakti) va 20 ± 1 °Cda 8 ml dezinfektant ishchi eritmasi qoʻshiladi. Belgilangan kontakt vaqtidan keyin aliquota olinadi, neytralizatorga oʻtkaziladi, 5 daqiqadan keyin 10 marta suyultirish seriyasi va oziqlantiruvchi muhitga ekish amalga oshiriladi. Inkubatsiya bakteriyalar uchun 30–37 °Cda, xamirturush/zamburugʻlar uchun 20–25 °Cda.

Acceptance criteria:

  • ≥5 log₁₀ vegetativ bakteriyalar uchun kamayish (EN 1276 minimumi, GMP-qoʻllash uchun xuddi shu chegara talab qilinadi);
  • ≥4 log₁₀ xamirturush va zamburugʻlar uchun kamayish (EN 1650);
  • ≥3 log₁₀ bakterial sporalar uchun kamayish (EN 17126); kuchli sporitsidlar uchun maqsad ≥4 yoki ≥5 boʻlishi mumkin;
  • neytralizator samaradorligi alohida nazorat (toxicity / interference test) bilan tasdiqlangan: neytralizatsiyadan keyin test kulturasi nazorat titrining 50–200% chegarasida qayta tiklanishi kerak;
  • natijalar vositaning kamida uch mustaqil partiyasida takrorlangan.

3-bosqich — Carrier test (sirtlarda)

Metodik baza — EN 13697 (quantitative non-porous surface test). Maqsad — korxona sirtlarining aniq materiallarida vosita faolligini real sharoitlarga maksimal yaqin shartlarda tasdiqlash.

Coupon test method: validatsiya qilinadigan har bir materialdan (316L zanglamaydigan poʻlat, epoksid, polikarbonat, PVX, shisha, HPL va h.k.) 2×2 sm oʻlchamli kuponlarga maqsadli konsentratsiyadagi 50 mkl inokulyat qoʻllaniladi. Laminar oqim ostida vizual quriguncha 30–60 daqiqa quritiladi. Soʻngra — real konsentratsiya va qoʻllashda dezinfektant qoʻllaniladi (erkin surtish, steril tolasiz salfetka bilan artish, sprey+wipe). Belgilangan kontakt vaqtidan keyin — neytralizatsiya va recovery.

Recovery method: kupon 10 ml neytralizator + shisha sharchalarga tushiriladi, 60 sek vortex qilinadi. Olingan yuvindi membran filtratsiya usuli yoki toʻgʻridan-toʻgʻri high-volume ekish bilan ekiladi. Test kuponlaridan tashqari tayyorlanadi: control coupon (dezinfektantsiz inokulyat + neytralizator) va blank coupon (faqat neytralizator) — recovery ratening toʻgʻriligini tasdiqlash uchun.

Statistical evaluation: har bir «material × shtamm × kontakt vaqti» kombinatsiyasi kamida uch marta takrorlanadi; baholash input inoculumdan log-kamayish orqali, oʻrtacha ± standart chetlanish.

Carrier test uchun acceptance criteria odatda suspensiondan yumshoqroq (geometriyani hisobga oladi):

  • gʻovaksiz sirtlarda vegetativ bakteriyalar uchun ≥4 log₁₀ kamayish;
  • xamirturush va zamburugʻlar uchun ≥3 log₁₀;
  • koʻpchilik sporitsidlar uchun sporalarda ≥2 log₁₀ (peroksisirka kislotasi va H₂O₂-vapour uchun ≥3 talab qilinishi mumkin);
  • control coupon bilan recovery rate — boshlangʻich inokulyatning 50–100%i; 50%dan past boʻlsa, recovery metodi qoʻllanilmasligini bildiradi.

4-bosqich — In-use validation

Maqsad — laboratoriya natijalarining real ishlatishga koʻchishini tasdiqlash. Faqat vosita emas, balki butun ish jarayoni test qilinadi: eritma tayyorlash, sarflanadigan materiallar, operator harakatlari, zona shartlari.

Metodika: ishlab chiqarishning odatiy sirtlarida ISO 14698-1ga koʻra vosita qoʻllanilishidan oldin (baseline) va qoʻllanilgandan keyin belgilangan kontakt vaqtidan soʻng (post-cleaning) swab-namunalar olinadi. Parallel ravishda neytralizatorli 55 mm kontakt plastinalari qoʻyiladi. Minimum — turli operatorlar bilan uchta xil ishlab chiqarish smenasida uch seriya sinov.

  • Namuna olish nuqtalari xaritasi (sampling plan) tasdiqlangan va zona layoutiga bogʻlangan.
  • Har bir seriyada zona uchun kamida 10 nuqta swab + 10 nuqta kontakt plastinalari uchun.
  • Kontekst uchun parallel havo monitoringi (active air sampling).
  • Worst-case nuqtalar — burchaklar, birikmalar, qiyin yetiladigan joylar — majburiy.
  • Har bir kontakt plastinkasida neytralizatordan foydalanish; shu partiyada neytralizatsiya samaradorligini nazorat qilish.
  • Hujjatlashtirish — har bir namuna boʻyicha: ID, vaqt, operator, zona harorati, joriy ishlab chiqarish bosqichi.
  • Kamida uch mustaqil sinov seriyasi.
  • Natijalar tegishli sinfning alert levels va action limits bilan solishtiriladi (Annex 1, 6-jadval).

In-use validation uchun acceptance criteria cleanroom sinfiga bogʻlangan: barcha nuqtalardagi post-cleaning natijalari Annex 1 amal doirasiga (6-jadval, Ø55 mm kontakt plastinalari: A zonasi — oʻsish yoʻq, B — 5 KOE, C — 25 KOE, D — 50 KOE) sig'ishi kerak; baseline-maʼlumotlar sezilarli kamayishni koʻrsatishi kerak (yuqori yuklamali zonalarda kamida log₁₀ 1–2).

5-bosqich — Continuous monitoring va re-validation

Validatsiya — bir martalik hodisa emas. 1–4-bosqichlar muvaffaqiyatli tugagandan keyin vosita va dastur uzluksiz monitoring rejimiga oʻtadi, bu doirada:

  • Routine EM — tasdiqlangan jadval boʻyicha kundalik/haftalik, har bir nuqta qayd etilgan holda;
  • Trend analysis — har chorakda, nuqtalar boʻyicha KOE grafiklari qurilgan va alert/actiondan chiqish kuzatilgan holda;
  • Annual review (PQR-blok) — dezinfeksiya dasturi barqarorligini baholash, chetlanishlarni hisoblash, CAPA holati;
  • Re-validation triggers (2–4-bosqichlarning toʻliq yoki qisman takrorlanishi): vosita yetkazib beruvchisining almashishi; faol moddaning haqiqiy konsentratsiyasining oʻzgarishi; qoʻllash texnologiyasining oʻzgarishi; sirt materiallarining oʻzgarishi; EM-koʻrsatkichlarining barqaror buzilishi; tozalash SOPining oʻzgarishi;
  • Periodic re-validation — triggerlarsiz ham risklarni baholash asosida; bizning moʻljalimiz — 2 yilda bir marta, A/B zonalari uchun — yiliga bir marta (bu tavsiya, Annex 1 talabi emas).

5. Vositalarni almashtirish va sporitsid — muhim

Annex 1 §4.33 turli taʼsir mexanizmiga ega bir nechta dezinfektant turi va sporitsidni davriy qoʻllashni talab qiladi; chastota CCSda asoslanadi. Odatiy muammolar: sporitsid jadvalda rasmiy yozilgan, biroq haqiqatda qoʻllanilmaydi, yoki vositalarni almashtirish faqat qogʻozda mavjud.

Rotatsiya nima uchun kerak

Bitta faol moddani uzoq muddat qoʻllash mikroflorada selektiv bosim yaratadi. Yuqori yuklamali zonada uzoq muddat ishlatilganda chidamli izolyatlar ustunlik qila boshlashi mumkin — masalan, kvatarner ammoniy birikmalariga chidamli mogʻor zamburugʻlari yoki IPAdan omon qoladigan bacillus-spora shakllari. Turli taʼsir mexanizmiga ega vositalarni almashtirish (oksidlovchi — spirtlar — kationik PAV — fenollar — H₂O₂/PAA) bu bosimni minimallashtiradi.

Standart sikllar

Jadval namunasi — CRS moʻljali, Annex 1 talabi emas; aniq intervallar zona sinfi va riskka bogʻliq va CCSda asoslanadi:

ZonaBakteritsid ABakteritsid BSporitsid
A / B (aseptika)steril IPA 70% — har kunisteril QAC / amphoteric — har 2-qoʻllashdaH₂O₂ 6–7,5% yoki PAA — har hafta
CIPA 70% — har kuniQAC / phenolic — haftada bir marta (boshqa kun)H₂O₂ yoki gipoxlorit — 2 haftada bir marta
DQAC — har haftaIPA 70% — 2 haftada bir martaH₂O₂ yoki gipoxlorit — oyda bir marta

Jadval — bazaviy moʻljal. Aniq intervallar EM natijalari va trend-tahlil asosida belgilanadi. Mogʻor yuklamasi yuqori zonalarda H₂O₂ yoki PAA qoʻllash chastotasi haftada 2–3 martagacha oshirilishi mumkin.

Rotatsiya hujjatlari

  • «zona × vosita × chastota × kontakt vaqti × operator × imzo» matritsasi bilan SOP.
  • QA tasdiqlagan, sporitsid bilan ishlov berish kunlari koʻrsatilgan rotatsiya taqvimi.
  • A/B zonalari uchun fotoqayd va supervayzer imzosi bilan qoʻllash jurnali.
  • Alertdan tizimli chiqish yoʻqligini tasdiqlash uchun «A vositasi kunlari vs B vositasi kunlari vs sporitsid kunlari» boʻyicha boʻlingan EM trend-tahlili.
  • Validation rotation schedule — aynan shu intervallarni risk assessment orqali asoslaydigan alohida hujjat.

Типичная находка: Klassik finding: devorda rotatsiya jadvali osilgan turadi, biroq oxirgi 6 oylik qoʻllash jurnalida sporitsid bir marta ham qayd etilmagan. «Omborda yoʻq» yoki «ulgurmadik» degan tushuntirish §4.33 boʻyicha dastur haqiqatda bajarilmayotganini bildiradi — bu GMP-tekshiruvning jiddiy eslatmasi.

6. Validatsiya hujjatlari

Dezinfeksiya validatsiyasining hujjatlar paketi V-model klassik tuzilishiga asoslanadi: Validation Master Plan → Validation Protocol → Validation Report. Ularga tozalash SOPi, operatorlar taʼlimi yozuvlari va EM materiallari qoʻshiladi.

6.1 Validation Master Plan (VMP)

VMP — korxonaning butun validatsiya faoliyati hajmini tasvirlaydigan strategik hujjat. Dezinfeksiya boʻyicha boʻlim quyidagilarni oʻz ichiga olishi kerak:

  • maqsad va scope (qaysi zonalar, qaysi vositalar, qaysi sirtlar);
  • regulyator referenslari (Annex 1, USP, EN);
  • javobgarlik taqsimoti (RACI: QA, QC-laboratoriya, ekspluatatsiya, validatsiya);
  • vaqt chegaralari bilan bosqichlar ketma-ketligi;
  • re-validation strategiyasi va triggerlar;
  • deliverables (chiqish hujjatlari roʻyxati);
  • byudjet va moddiy resurslar;
  • personalni oʻqitish rejasi.

6.2 Validation Protocol (VP)

VP — aniq test (suspension, carrier, in-use) uchun sinovlar boshlanishidan OLDIN yoziladigan va natijalar olinishidan oldin imzolanadigan batafsil hujjat. Tuzilishi:

  • 1. Maqsad va asos;
  • 2. Meʼyoriy baza (Annex 1, USP <1072>, boʻlim raqamlari bilan ENga aniq havolalar);
  • 3. Test obyekti (vosita, konsentratsiya, batch, supplier, expiry);
  • 4. Test-shtammlar (ATCC + asoslash bilan environmental isolates);
  • 5. Materiallar va jihozlar (muhitlar, shkaflar, termostatlar, neytralizatorlar — kalibrovka sertifikatlari bilan);
  • 6. Metodika (bosqichma-bosqich, vaqt belgilari bilan);
  • 7. Acceptance criteria — sonli!;
  • 8. Kontrollar (positive, negative, neutralizer toxicity, recovery);
  • 9. Sinovlar hajmi (takrorlar soni);
  • 10. Javobgarlar va imzolar;
  • 11. Yozuv hujjatlari (laboratoriya jurnallari shakllari).

6.3 Validation Report (VR)

VR VP bajarilishi natijalari boʻyicha yoziladi va aniq protokol raqamiga bogʻlanadi. Haqiqiy natijalar, maʼlumotlarni qayta ishlash, xulosalar va javobgar imzosini oʻz ichiga oladi. Olingan qiymatni VPdagi acceptance criteria bilan aniq solishtirishi va farqlar boʻlsa — deviation va qarorni (takrorlash, kengaytirish, vositadan voz kechish) tasvirlashi kerak.

Inspektor 30 daqiqada nimani koʻrishi kerak

  • Dolzarb qayta koʻrib chiqish sanasi bilan tasdiqlangan VMP.
  • VP/VRga bogʻlangan barcha qoʻllaniladigan dezinfektantlar roʻyxati (validation matrix).
  • Har bir vosita boʻyicha imzolangan protokollar va hisobotlar (suspension + carrier + in-use).
  • ATCC-shtammlar sertifikatlari va kriosaqlagich bilan environmental isolates hisob jurnali.
  • Oʻqitilgan operatorlar imzosi bilan tozalash va dezinfeksiya SOPi (dolzarb versiya).
  • Har bir smena imzosi bilan rotatsiya jurnali — boʻshliqlarsiz.
  • Dezinfeksiya dasturiga bogʻlangan oxirgi 12 oylik EM trend-tahlili.
  • Oxirgi 12 oyda topilgan har qanday chetlanishlar boʻyicha CAPA.
  • Tozalash operatorlari taʼlimi va malakasi recordlari.
  • Barcha oʻlchov vositalari uchun Calibration records (termostatlar, laminarlar, dozatorlar).

Shablonlar (qisqa)

Minimal swab-shakli shabloni:

  • Namuna IDsi, sana, vaqt, zona, olish nuqtasi, sirt turi, zona harorati va namligi;
  • ishlab chiqarish bosqichi (idle / dynamic / cleaning);
  • olish operatori, imzo;
  • 48–72 soatdan keyin (bakteriyalar) va 5–7 kundan keyin (zamburugʻlar) KOE hisoblash natijalari;
  • chegaradan oshganda identifikatsiya — majburiy;
  • QC mikrobiologining imzosi.

7. Inspektorlarning tipik findings'i

Dezinfeksiya dasturi boʻyicha oldindan oʻzida tekshirib koʻrish kerak boʻlgan takrorlanuvchi eslatmalar:

  1. Sonli acceptance criteria yoʻq. VPda «vosita samarali boʻlishi kerak» iborasi bor, biroq maqsadli log-kamayish koʻrsatilmagan va EN-standartga bogʻlanmagan.
  2. Faqat yetkazib beruvchidan in-vitro maʼlumotlari. Korxonaning real materiallarida carrier-test oʻtkazilmagan; in-use validation yoʻq yoki bitta seriya bilan cheklangan.
  3. Environmental isolates ishlatilmaydi. EM-jurnalida qayta uchraydigan izolyatlar mavjud boʻlishiga qaramay, barcha testlar faqat ATCC-shtammlarda oʻtkazilgan.
  4. Sporitsid rasmiy ravishda mavjud. SOPda yozuv bor, biroq oxirgi 6 oylik qoʻllash jurnali sporitsiddan rejalashtirilgan kunlarning 50%idan kamroq qismida foydalanilganini koʻrsatadi.
  5. Neytralizator validatsiya qilinmagan. Recovery rate tasdiqlanmagan, toxicity-control yoʻq — demak, olingan barcha log-kamayish qiymatlari relevant emas.
  6. Steril eritmalar steril emas. A/B zonalarida nosteril idishlarga quyilgan eritmalar yoki ochilgandan keyin muddati oʻtgan eritmalar qoʻllaniladi; kirish sifat nazorati yoʻq.
  7. Kontakt vaqti nazorat qilinmaydi. SOPda «kamida 5 daqiqa» koʻrsatilgan, biroq haqiqatda operator 60 soniyada bir oʻtish qiladi va davom etadi.
  8. Operator malakasiz. Taʼlim yozuvlari yoʻq yoki oʻlchanadigan natijalar bilan amaliy malakani oʻz ichiga olmaydi.
  9. EM trend-tahlili dasturga bogʻlanmagan. Grafiklar quriladi, biroq maʼlum kunlarda KOE oʻsishi vositalarni qoʻllashning real jadvali bilan solishtirilmaydi.
  10. Yetkazib beruvchi almashgandan keyin re-validation yoʻq. Zavod boshqa ishlab chiqaruvchidan «ekvivalent» vositaning yangi brandini sotib oldi va oldingi validatsiya avtomatik koʻchadi deb hisobladi. Bu jiddiy xato — ishlab chiqaruvchi har safar almashganda kamida suspension + carrier-test talab qilinadi.

8. Validatsiya uchun sarflanadigan materiallar

Toʻgʻri sarflanadigan materiallarsiz validatsiya texnik jihatdan imkonsiz: nosteril mop carrier-test natijalarini buzadi, notoʻgʻri kontakt plastinasi sporalarni tiklamaydi, xato neytralizator butun suspension testni haqiqiy emas qiladi. Quyida — korxona ombori va validatsiya laboratoriyasida boʻlishi kerak boʻlgan minimal toʻplam.

Qoʻl ostida nima boʻlishi kerak

  • Partiya protokollari bilan steril dezinfektantlar — har bir partiya uchun CoA bilan dastlab steril qadoqdagi (γ-nurlanish) ishchi eritmalar: faol modda miqdori, sterility test, endotoksinlar, bioburden, ishlab chiqarish sanasi, expiry.
  • Spreydagi steril 70% IPA (sekin purkash, past aerozol fraksiyasi) — yakuniy ishlov berish va olish nuqtalarini tayyorlash uchun.
  • Steril moplar in-situ testlar uchun — gamma-sterilizatsiya qilingan, kam tolali, bir martalik, tanlangan vositaning faol moddasi bilan mos.
  • Tolasiz salfetkalar (100% poliester / poliester-sellyuloza) — cleanroom-klassifikatsiyalangan, low-particulate, artish va namuna olish texnikasi uchun.
  • B. subtilis sporali bioindikatorlar (Terragene yoki ekvivalent) — partiya boʻyicha dolzarb D-value/Z-value bilan, sporitsid faolligini tasdiqlash va asbobni sterilizatsiya qilishni nazorat qilish uchun.
  • Neytralizatorli 55 mm kontakt plastinalari (TSA + lecithin + polysorbate 80 + histidine) barcha vosita turlari uchun (QAC, phenolic, oxidative). 2–8 °Cda saqlash, qoʻllashdan oldin oʻsish xususiyatlarini nazorat qilish.
  • Steril Swabs belgilangan maydon (10 yoki 25 sm² shablon) va neytralizatorli transport muhiti bilan — devorlar, jihozlar, qiyin yetiladigan nuqtalardan olish uchun.
  • Oziqlantiruvchi muhitlar — TSA, SDA, suv uchun R2A, tayyor plates va bouillon-flakonlar; har bir partiyaning oʻsish xususiyatlarini nazorat qilish.
  • Carrier-test uchun kuponlar validatsiya qilinadigan har bir materialdan — 316L zanglamaydigan poʻlat, epoksid, polikarbonat, PVX, shisha, HPL — har turdan kamida 30 dona.
  • Kalibrlangan dozatorlar (1–10 mkl, 10–100 mkl, 100–1000 mkl) kalibrovka tasdigi va steril uchliklar bilan.

Brendlar va yetkazib beruvchilar

Farm-industriyada tanilgan global brendlar toʻplami:

  • Contec — steril dezinfektantlar (Sterile ProChlor, Sterile HydroPure, Sterile NeutraKlean), moplar, salfetkalar, steril qadoqdagi 70% IPA spreylari;
  • Hydroflex — cleanroom-tozalash tizimlari: steril bir martalik moplar, ushlagichlar, modulli aravachalar;
  • Terragene — sterilizatsiya va sporitsid qoʻllanilishini nazorat qilish uchun Bionova biologik indikatorlari, har bir partiya uchun D/Z-value sertifikatlari bilan;
  • IBC Nanotex — past particle count va extractables tasdigi bilan steril va nosteril cleanroom-salfetkalar va moplar;
  • Kontakt plastinalari va swab ishlab chiqaruvchilari — global (Merck Millipore, Cherwell, VWR), tanlov neytralizator boʻyicha validatsiya maʼlumotlariga bogʻliq.

CRS ichki resurslari

Xulosa va kontaktlar

Toza xonadagi dezinfeksiya validatsiyasi — EU GMP Annex 1 (2022), USP <1072> va <1116>, ISO 14698-1 va EN-standartlar oilasiga asoslangan beshbosqichli jarayon (pre-validation → suspension test → carrier test → in-use validation → continuous monitoring). Muvaffaqiyatning asosiy shartlari:

  • aniq EN-metodga ochiq bogʻlangan sonli acceptance criteria (bakteriyalar uchun ≥5 log, sporalar uchun ≥3);
  • korxonaning real materiallarida va real mikroflorasi bilan test qilish;
  • qoʻllash jurnallari bilan (qogʻoz jadval bilan emas) §4.33 boʻyicha ishlaydigan dastur — turli taʼsir mexanizmiga ega bakteritsidlar va davriy sporitsid;
  • neytralizator vositalar bilan birga validatsiya qilingan;
  • oʻqitilgan va malakali operatorlar;
  • dasturga bogʻlangan uzluksiz EM trend-tahlili va shaffof re-validation triggers;
  • CoA bilan steril sarflanadigan materiallarning barqaror taʼminoti — ularsiz validatsiyani texnik ham, huquqiy ham bajarib boʻlmaydi.

Clean Room Systems qanday yordam beradi

Clean Room Systems (ООО TOPAZ COMPANY) — Oʻzbekistonda toza xonalar uchun sarflanadigan materiallar boʻyicha B2B-yetkazib beruvchi. Biz steril dezinfektantlar, sporitsidlar, cleanroom-salfetkalar va moplar, Terragene bioindikatorlari, steril kiyim va qoʻlqoplar, shuningdek A/B/C/D zonalarini tozalash uchun tegishli jihozlarni yetkazib beramiz. Aniq SOPlar uchun tegishli validatsiya savatini yigʻishga va uzun yetkazib berish sikllari uchun zahira taʼminlashga yordam beramiz.

Validatsiya sarflanadigan materiallariga tijorat taklifini soʻrash

CRS menejerlari bilan bogʻlaning — tanlangan EN-standartlar va acceptance criteria uchun steril dezinfektantlar, sporitsidlar, bioindikatorlar va sarflanadigan materiallarni tanlashga yordam beramiz; yetkazib berish muddatlari va spetsifikatsiya bilan tijorat taklifini tayyorlaymiz.

Hujjat axborot xususiyatiga ega, umumiy qoʻllanma hisoblanadi va meʼyoriy maslahat, validatsiya ishlari yoki laboratoriya sinovlarini almashtirmaydi. Har bir korxona uchun aniq mahsulotlar, jarayonlar va EM-maʼlumotlarini hisobga olgan individual validatsiya paketi talab qilinadi. GMP-tekshiruv natijalarini kafolatlamaydi. Qaror qabul qilishdan oldin EU GMP Annex 1, USP, EN va Oʻzbekiston Respublikasi meʼyoriy-huquqiy hujjatlarining dolzarb tahrirlarini tekshiring.

Yangilangan: 2026-yil may. © Clean Room Systems.

TelegramQoʻngʻiroqKPMini App